Edukator dorosłych – problemy profesjonalizacji
DOI:
https://doi.org/10.34813/19coll2025Słowa kluczowe:
edukator dorosłych, pozaformalna edukacja dorosłych, pedeutologia andragogiczna, kwalifikacje zawodowe edukatorówAbstrakt
Profesjonalizacja edukatorów dorosłych charakteryzuje się cechami, które różnią się od procesów kształcenia specjalistów w innych dziedzinach edukacji. Celem badania była analiza stanowisk międzynarodowych badaczy oraz polskich praktyków wobec potrzeby specjalistycznego szkolenia kadry edukacyjnej dla dorosłych. Badanie służyło określeniu, na ile w uczącym się społeczeństwie można mówić o istnieniu odrębnej kategorii zawodowej nauczyciela – edukatora dorosłych. Przyjęto trzy kluczowe pytania badawcze dotyczące: systemowych uregulowań kwalifikacyjnych, stanowisk badaczy wobec wymogu kwalifikacji oraz oczekiwań polskich organizatorów edukacji wobec kwalifikacji edukatorów. Metody badawcze obejmowały przegląd literatury i studium przypadku (wywiady pogłębione z organizatorami i wywiady swobodne z edukatorami działającymi w pozaformalnej edukacji dorosłych). Wnioski wskazują na zaniedbania w obszarze profesjonalnego przygotowania edukatorów dorosłych. Neoliberalny rynek polskich usług edukacyjnych ma jurysdykcyjną legitymizację jedynie w obszarze ustawicznego kształcenia dorosłych. Badanie ujawnia potrzebę systematycznej profesjonalizacji zawodu edukatora, na co zwracają uwagę zarówno badacze, jak i praktycy, Wyniki badania wskazują także na brak spójnych standardów oraz niską świadomość metodyczną w polskim środowisku edukatorów. W artykule postulowano rozwój zintegrowanych programów edukacyjnych oraz wprowadzenie regulacji wspierających profesjonalizację edukatorów.
Bibliografia
AAACE: American Association for Adult and Continuing Education. (2024, 01 12). https://www.aaace.org/page/CPAEHome
Aleksander, T. (2022). Twórcy polskiej dydaktyki dorosłych. Rocznik Andragogiczny, 29, pp. 45-61; https://doi.org/10.12775/RA.2022.004
Andersson, P., Köpsén, S., Larson, A., & Milana, M. (2013). Qualification paths of adult educators in Sweden and Denmark. Studies in Continuing Education, 35(1), pp. 102-118; DOI: 10.1080/0158037X.2012.712036.
Bjarne, W. (2016). Adult Educators’ Core Competences. International Review of Education, 6(3), pp. 343-353; DOI: 10.1007/S11159-016-9559-4.
Bozkurt, A., & Ucar, H. (2020). Blockchain Technology as a Bridging Infrastructure Among Formal, Non-Formal, and Informal Learning Processes. In R. Sharma, H. Yildirim, & G. Kurubacak (Eds.), Blockchain Technology Applications in Education, pp. 1-15; Hershey, PA: IGI Global. DOI: 10.4018/978-1-5225-9478-9.ch001. Available from: https://www.researchgate.net/publication/339487481_Blockchain_Technology_as_a_Bridging_Infrastructure_Among_Formal_Non-Formal_and_Informal_Learning_Processes [accessed May 20 2024].
Chayanopparat, P., Charungkaittikul, S., & Ratana-Ubol, A. (2016). Essential competencies analysis of a training model development for non-formal vocational teachers under the office of the non-formal and informal education in Thailand. SHS Web of Conferences, ERPA 2015. https://doi.org/10.1051/SHSCONF/20162601068.
Cierzniewska, R. (2017). Przyszłość w/dla edukacji. Obok dyskursu jakości edukacji. In: R. Tomaszewska-Lipiec, R. Gerlach (ed.), Edukacja dla przyszłości w perspektywie orientacji na rynek pracy, pp. 67-96. Bydgoszcz: Wydawnictwo UKW.
Departament Strategii, Kwalifikacji i Kształcenia Zawodowego (DSKKZ). (2023). https://www.gov.pl/web/edukacja/departament-strategii-kwalifikacji-i-ksztalcenia-zawodowego-dskkz
Dz.U. 2018 poz. 227, https://isap.sejm.gov.pl
Euridice. (2023). Initial Education for Teachers and Trainers Working in Adult Education and Training. National Educations Systems: https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/national-education-systems/
European Education Area. (2023). https://education.ec.europa.eu/pl/education-levels/adult-learning/adult-learning-initiatives.
European Commission. (2023). Adult learning. https://education.ec.europa.eu/education-levels/adult-learning.
Galloway, S., & Edwards, R. (2017). Co-producing a recognition of prior learning (RPL) toolkit for adult educators: Reflections on the REAL deal? Studies in the Education of Adults(49:1), pp. 109-125. Doi: 10.1080/02660830.2017.1283756 1.
Getting Started as an Adult Educator. (2024). Institute for Adult Learning Singapore. https://www.ial.edu.sg/resources/ae-getting-started/.
Giannoukos, G., Hioctour, V., Stergio, I., & Kallianta, S. (2016). Andragogy: Prerequisites for Adult Educators. World Journal of Education, pp. 53-57. doi: 10.5430/WJE.V6N4P53.
Gouthro, P. (2019). Taking Time to Learn: The Importance of Theory for Adult Education. Adult Education Quarterly, 69(1), pp. 60-76.
Grotlüschen, A., Belzer, A., Ertner, M., & Yasukawa, K. (2024). The role of adult learning and education in the Sustainable Development Goals. International Review of Education, https://doi.org/10.1007/s11159-024-10066-w
GUS. (2024). Uczenie się osób dorosłych w 2022 r. Warszawa: GUS.
How to become an adult education teacher. (2024). https://www.careerexplorer.com/: ttps://www.careerexplorer.com/careers/adult-education-teacher/how-to-become/
Informacja o zawodzie Andragog 235101. (2018). Warszawa: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Departament Rynku Pracy. www.infodoradca.edu.pl
Karanikola Z, Panagiotopoulos G. Adult Education and Globally Engaged Trainers: The Case of Vocational Training Institutes. Education Sciences. 2023; 13(4):362. https://doi.org/10.3390/educsci13040362
Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Warszawa: PWN.
Krystoň, M., & Rovňanová, L. (2021). Andragogical competences in university teachers. In: Z. Szarota, & Z. Wojciechowska (ed.), Learning never ends... Spaces of Adult Education: Central and Eastern European Perspectives, pp. 79-92. Warszawa: Wydaw. Uniwersytetu Warszawskiego. Available from: https://www.wuw.pl/product-eng-15590-Learning-Never-Ends-Spaces-of-Adult-Education-Central-and-Eastern-European-Perspectives-EBOOK.html
kwalifikacje.gov.pl. (2023). https://kwalifikacje.gov.pl/k?id_kw=13886
Kucukaydin, I., & Cranton, P. (2012). Participatory Learning in Formal Adult Education Contexts. International Journal of Adult Vocational Education and Technology, (3; https://doi.org/10.4018/javet.2012010101), pp. 1-12.
Lattke, S., Jütte, W. (2015). Professionalisation of Adult Educators. Berlin, Germany: Peter Lang Verlag. DOI: 10.3726/978-3-653-04791-2.
Loeng, S. (2023). Pedagogy and Andragogy in Comparison – Conceptions and Perspectives. Andragoška Spoznanja / The andragogic perspectives & Journal of adult education in Slovenia, pp. 1-14; doi: 10.4312/as/11482.
Lutsan, N. (2021). Trends in Adult-Education Development in Ukraine. In: Z. Szarota, & Z. Wojciechowska (ed.), Learning Neve Ends... Spaces of Adult Education: Central and Eastern European Perspectives, pp. 58-65. Warszawa: Wydaw. Uniwersytetu Warszawskiego.
Maliszewski, T. (2023). Z dziejów polskiej teorii i praktyki edukacji dorosłych w III Rzeczypospolitej. Akademickie Towarzystwo Andragogiczne (1993–2023). Rocznik Andragogiczny, pp.19-40. https://apcz.umk.pl/RA/article/view/48252
Marczuk, M. (1996). Pracownicy i działacze oświaty dorosłych. In: T. Wujek (ed.), Wprowadzenie do andragogiki (pp. 338-339). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji
Mazurkiewicz, G. (2009). Adult Educators: an example of the new approach to lifelong learning in Poland. European Journal of Education, 44(2), pp. 243-255. DOI: 10.1111/j.1465-3435.2009.01381.x
PKD (2023). Polska Klasyfikacja Działalności: https://www.pkd.com.pl/
Praca oświatowa. Jej zadania, metody, organizacja. Podręcznik opracowany staraniem Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza (1913), T. Bobrowski, Z. Daszyńska-Golińska, J. Dziubińska, Z. Gargas, M. Heilpern, Z. Kruszewska, L. Krzywicki, M. Orsetti, H. Orsza, S. Posner, M. Stępowski, T. Szydłowski, W. Weychert-Szymanowska. Kraków: Nakładem Michała Arcta. Available from: https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/152525/edition/115341/content
Promyk, K. (1879). Obrazowa nauka czytania i pisania do użytku szkolnego, domowego, i jedynie prawdziwa dla Samouków, Warszawa. https://polona.pl/item-view/29819b6c-e0b4-4892-b7cf-8cb4c00ab562?page=4
Rutkowiak, J. (2010). Uczenie się w warunkach kultury neoliberalnej: kontestowanie jako wyzwanie dla teorii kształcenia. In: E. Potulicka, & J. Rutkowiak (ed), Neoliberalne uwikłania edukacji, pp. 162- 176. Kraków: Impuls.
Sava, S., & Lupou, R. (2009). The adult educator in Europe – professionalisation challenges and the alternative of validation of learning outcomes. pp. 2227-2232. Nicosia, North Cyprus: Elsevier. DOI:10.1016/j.sbspro.2009.01.392
Shah, S. (2009). Mapping the Field of Training in Adult And Lifelong Learning in India. Teachers and Trainers in Adult Education and Lifelong Learning Professional Development in Asia and Europe, Bergisch Gladbach, Germany. https://www.die-bonn.de/asem/asem0921.pdf.
Singh, S., Molina-Naar, M., & Ehlers, S. (2020). Policies for Professionalisation in Adult Learning and Education: A Comparative Study from India, Colombia and Denmark. Andragoške studije. p. 33-61. DOI: 10.5937/AndStud2002033S
Skibińska, E. (2012). Akademickie Towarzystwo Andragogiczne - 20 lat działalności. Rocznik Andragogiczny 2012, 79-88.
Specht, I., & Loreit, F. (2021). Empirical Knowledge About Person-Led Guided Tours in Museums: A Scoping Review. Journal of Interpretation Research, 26(2), 96-130. https://doi.org/10.1177/10925872211065653
Stopińska-Pająk, A. (2003). Pedeutologia andragogiczna Drugiej Rzeczypospolitej w kontekście współczesnych rozważań nad nauczycielem edukacji dorosłych. in: D. Ekiert-Oldroyd (ed.), Problemy współczesnej pedeutologii. Teoria - praktyka - perspektywy, Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, pp. 45-58.
Szarota, Z. (2019). Tasks and Social Functions of Adult Education in the Perspective of Learning in Adulthood. Pedagogika Społeczna, pp. 133-148.DOI: 10.35464/1642-672X, http://pedagogikaspoleczna.com/wp-content/uploads/2019/09/PS22019-133-148.pdf
Szarota, Z., & Pierścieniak, K. (2020). Refleksja andragogiczna – współczesna specyfika dyscypliny. Studia z Teorii Wychowania, XI(2(31)), pp. 169-188. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.3654.
Ustawa Prawo oświatowe z dnia 14 grudnia 2016 r. (2023). Dz.U. 2023 poz. 900.
Veteška, J., & Kolek, J. (2017). Rozvoj andragogiky v České Republice po roce 1989. Edukacja Dorosłych(2), pp. 255-264.
Wesołowska, E.A. (ed.), (1994a). Profesjonalizacja akademickiego kształcenia andragogicznego – materiały z polsko-niemieckiej konferencji w Łodzi, Toruń 1994. Toruń: ATA.
Wesołowska, E. A. (ed.). (1994b). Akademickie programy kształcenia andragogicznego. Toruń: ATA.
Worek, B., Górniak, J., & Kubica, W. (2022). Bilans Kapitału Ludzkiego 2022/2021. Rozwój kompetencji – uczenie się dorosłych i sektor szkoleniowo-rozwojowy. Warszawa: PARP.
Zagir, T., & Mandel, K. (2020). Competences of adult learning facilitators in Europe: Analyses of five European research projects. Hungarian Educational Research Journal, 10 (2), pp. 155–171; https://doi.org/10.1556/063.2020.00016
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Zofia Szarota, Ryszarda Cierzniewska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
