Polityka w zakresie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji (AI)

Polityka w zakresie wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji (AI) w czasopiśmie Colloquium

Polityka opiera się na wytycznych opublikowanych przez Sage Journals Information.

1. Wprowadzenie

Redakcja czasopisma Colloquium uznaje wartość narzędzi sztucznej inteligencji (AI) w procesie przygotowywania i recenzowania publikacji naukowych. AI może wspierać autorów, recenzentów i redaktorów w generowaniu pomysłów, przyspieszaniu analiz, poprawianiu języka, struktury czy klarowności tekstu.
Jednocześnie narzędzia te nie mogą zastąpić ludzkiego myślenia twórczego, krytycznego i odpowiedzialnego. Niniejsza polityka określa zasady etycznego, przejrzystego i odpowiedzialnego wykorzystania AI w procesie publikacyjnym.

2. Definicje

  • Narzędzia wspomagające (assistive AI) – programy i funkcje AI, które jedynie sugerują poprawki lub usprawnienia (np. poprawa gramatyki, stylu, struktury), nie tworząc samodzielnie treści merytorycznej.

  • Generatywna AI – narzędzia zdolne do samodzielnego generowania treści (tekstów, cytowań, obrazów, danych itp.), takie jak duże modele językowe (LLM) czy kreatory obrazów.

3. Zasady dla autorów

3.1. Dopuszczalne użycie narzędzi wspomagających
Autorzy mogą korzystać z narzędzi wspomagających (np. do korekty językowej) bez obowiązku ujawniania tego faktu. Odpowiadają jednak za rzetelność, poprawność merytoryczną i oryginalność treści.

3.2. Zasady korzystania z generatywnej AI
Korzystanie z narzędzi generatywnych musi być ujawnione przy zgłaszaniu artykułu.
Autorzy są zobowiązani do:

  • Wskazania w manuskrypcie:

    • nazwy użytego modelu/narzędzia,

    • zakresu i celu, w jakim zostało użyte (w streszczeniu i/lub wstępie artykułu),

  • Weryfikacji poprawności, rzetelności i adekwatności wygenerowanej treści oraz cytowań.

  • Unikania plagiatu poprzez sprawdzenie, czy narzędzie nie odtworzyło fragmentów cudzych prac.

  • Sprawdzenia, czy narzędzie nie wygenerowało fałszywych treści (np. nieistniejących źródeł, błędnych faktów).

  • Niewskazywania narzędzi AI jako autorów publikacji.

  • Wskazania narzędzi AI w bibliografii publikacji, zgodnie z wytycznymi APA (np. https://apastyle.apa.org/blog/how-to-cite-chatgpt).

Brak ujawnienia użycia generatywnej AI lub jej niewłaściwe zastosowanie (np. generowanie błędnych treści, plagiat, niewłaściwe przypisania) może skutkować odrzuceniem zgłoszenia na dowolnym etapie procesu redakcyjnego.

3.3. Oświadczenie o korzystaniu z narzędzi AI
W celu transparentności procesu publikacyjnego Autorzy są zobowiązani do oświadczenia na etapie zgłaszania tekstu, czy i w jakim zakresie korzystali z narzędzi wspomagających i generatywnej AI.
Wzór oświadczenia jest dostępny na stronie Colloquium w zakładce Dla Autorów → Wzory Dokumentów.
Brak oświadczenia może być podstawą do odrzucenia zgłoszonego artykułu.

4. Zasady dla recenzentów

4.1. Dopuszczalne użycie
Recenzenci mogą korzystać z AI do poprawy jakości językowej recenzji, pod warunkiem zachowania pełnej odpowiedzialności za jej treść i merytoryczność.

4.2. Ograniczenia
Zabronione jest wykorzystywanie AI do samodzielnego tworzenia raportów recenzenckich.
Recenzje przygotowane w całości lub częściowo przez AI w sposób niewłaściwy nie będą brane pod uwagę, a recenzent może zostać wykluczony z dalszej współpracy.

5. Zasady dla Rady Redakcyjnej

Członkowie Rady Redakcyjnej mogą korzystać z AI do zadań pomocniczych, np. wyszukiwania potencjalnych recenzentów.
Zabronione jest używanie AI do streszczeń nieopublikowanych badań.

6. Procedura w przypadku podejrzenia niewłaściwego użycia AI

  • Recenzenci podejrzewający niewłaściwe lub nieujawnione użycie AI w manuskrypcie powinni zgłosić to redaktorowi.

  • Redaktorzy podejrzewający niewłaściwe użycie AI powinni dokonać oceny zgodnie z niniejszą polityką i, w razie potrzeby, rozpocząć postępowanie wyjaśniające.

  • W przypadku opublikowanych artykułów redakcja przeprowadzi dochodzenie zgodnie z wewnętrznymi procedurami oraz wytycznymi organizacji branżowych (np. COPE).

7. Postanowienia końcowe

Redakcja czasopisma Colloquium zachęca do odpowiedzialnego korzystania z AI, które wspiera proces badawczy, lecz nie zastępuje pracy naukowca. Transparentność w ujawnianiu użycia AI jest obowiązkiem etycznym każdego uczestnika procesu publikacyjnego.

Wzór oświadczenia autora dotyczący wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji (AI)

(wersja do pobrania)

Tytuł artykułu: ...............................................................................................
Autor/Autorzy: ...............................................................................................

W związku ze zgłoszeniem artykułu do publikacji w czasopiśmie Colloquium, oświadczam, że:

  • Nie korzystał_am_em z narzędzi AI poza standardowymi narzędziami wspomagającymi (np. korekta językowa, sprawdzanie pisowni).

  • Korzystał_am_em z generatywnej AI w przygotowaniu artykułu i ujawniam poniższe informacje:

    • Nazwa narzędzia/modelu AI: .......................................................................................

    • Zakres i cel użycia narzędzia: .......................................................................................

    • Sekcja manuskryptu, w której zamieszczono informację o użyciu AI: ............................

Oświadczam, że:

  • Wszystkie treści wygenerowane przy pomocy AI zostały przeze mnie zweryfikowane pod względem poprawności, rzetelności i oryginalności.

  • Cytowania i źródła zostały sprawdzone pod kątem prawdziwości i kompletności.

  • Narzędzia AI nie zostały wskazane jako autorzy pracy.

  • Narzędzie AI zostało wskazane w bibliografii artykułu.

Data: .............................................

Podpis autora (lub autora korespondencyjnego w imieniu wszystkich współautorów):
................................................................................