TEATRALNE GRY FABULARNE JAKO NARZĘDZIE EDUKACJI OBYWATELSKIEJ W POLSCE
DOI:
https://doi.org/10.34813/38coll2025Słowa kluczowe:
larp, gry fabularne, ludologia, edukacja obywatelskaAbstrakt
Teatralne gry fabularne (larpy) funkcjonują w Polsce w edukacji nieformalnej od prawie półwiecza (Milewski, 2014), niemal równolegle z pojawieniem się tego gatunku gier na świecie (Raven, 2012). W systemie kształcenia powszechnego, choć obecne incydentalnie, od ok. 1985 r. (Vanek i Peterson, 2016), a systemowo od 2004 r. (Hook, 2006), są wciąż najczęściej traktowane jak odmiana dramy, co nie oddaje w pełni ich specyfiki ani nie wskazuje możliwości wykorzystania.
W tekście dokonano syntetycznego przeglądu głównych projektów wykorzystujących larpy w edukacji obywatelskiej w państwach europejskich, przedstawiono pokrótce wykorzystanie larpów w nauczaniu szkolnym w Polsce i postawiono pytanie o zasadność ich wykorzystania w kształtowaniu postaw obywatelskich młodych ludzi w Polsce, możliwości i ograniczenia w tym zakresie.
Autor stawia tezę o możliwości systemowego wpisania przedmiotowego narzędzia w celu zwięk-szenia skuteczności oraz trwałości efektów kształcenia w ramach powstającego (od 2025 r.) na poziomie szkół średnich przedmiotu „edukacja obywatelska” i analizuje możliwości i ograniczenia wynikające z wprowadzenia do niego metody larpów edukacyjnych.
Bibliografia
Aura, I., Järvelä, S., Hassan, L. & Hamari, J. (2023). Roleplay experience’s effect on students’ 21st century skills propensity. The Journal of Educational Research, 116:3, 159-170. DOI: 10.1080/00220671.2023.2227596
Balzer, M., Kurz, J. (2015, 4 marca). Learning by Playing – Larp as a Teaching Method. Nordic Larp. https://nordiclarp.org/2015/03/04/learning-by-playing-larp-as-a-teaching-method/
Boratyn, D. (2018). Rola nauczyciela w edukacji obywatelskiej dzieci i młodzieży. Edukacja – Technika – Informatyka nr 4/26/2018. DOI: 10.5584/eti.2018.4.77.
Bowman, S. L. (2015, 11 maja). Connecting Role-playing, Stage Acting, and Improvisation. Analog Game Studies, II(V).
Bowman, S. (2014). Educational Live Action Role-playing Games: A Secondary Literature Review. Academic Book. s. 112-131.
Bowman, S. L. (2010). The Functions of Role-Playing Games: How Participants Create Community, Solve Problems, and Explore Identity. McFarland & Company, Inc.
Bowman, S. L. (2007). The Psychological Power of the Role-playing Experience. The Journal of Interactive Drama. 2, no. 1, s. 1-14.
Bowman, S., Standiford, A. (2015). Educational Larp in the Middle School Classroom: A Mixed Method Case Study. W: International Journal of Role-Playing, Vol 5/2015, s. 4-25. DOI:10.33063/ijrp.vi5.233.
Branc, B., (2018). Imagine This: The Transformative Power of Edu-Larp in Corporate Training & Assesment. Rollespilsakademiet.
Bruun, J. (2011). Pre-larp workshops as learning situations. 10.13140/RG.2.1.4926.1609.
Busse-Brandyk, A., Chmielewska-Łuczak, D. (2009). Narracyjne gry fabularne jako droga do nieświadomości. Homo Ludens, 1(1), 61–73.
Fundacja Campus Polska (2023). Campus Polska Przyszłości 2023. Program. Pobrano 04 czerwca 2024 z https://2023.campuspolska.pl/program-2023-new/
Centrum Nowoczesnej Edukacji PG (2024). Szkolenia certyfikowane. Politechnika Gdańska. https://cne.pg.edu.pl/szkolimy/szkolenia-certyfikowane
Chmielewski, K. (2023). Teatralne gry fabularne w nauczaniu szkolnym w Polsce: wprowadzenie do zagadnienia. Alcumena. Pismo interdyscyplinarne. Nr 4(16)2023, s. 195-211.
Chmielewski, K. (2019). Larpy w nauczaniu zarządzania konfliktem na przykładzie scenariuszy „Kryzys Kubański” i „All the President’s Zombies”. W: V. Tanaś, W. Welskop (Rred.), Mass media we współczesnym świecie. Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu. s. 247-256.
Chmielewski, K., Mochocki, M., Wrona, Ł. (2014). LARP w szkołach. Poradnik praktyczny. W: Słowikowski, M., Trojanowska, D. K., KoLa. Konferencja Larpowa 2014. FunReal, s. 78-83.
Chmielewski, K., Walczyk, W. (2013). Jestże dla larpów przyszłość jaka? Możliwość larpa jako dzieła sztuki. W: Larp. Twarze i Maski. Wydawnictwo GKF, s. 60-78.
Czerwiński, K. (2015). Nauczyciel wobec potrzeby edukacji dla demokracji. Tendencje, możliwości, zagrożenia. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Denek, K. (2010). O lepszą jakość procesu kształcenia. W: L. Pawelski (red.), Nie ma alternatywy dla dydaktyki. Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Twórczych, s. 13–18.
England, R. (2020, 1 czerwca). Rei’s Guide to Online LARP Design. Blog undyingking.com. https://blog.undyingking.com/reis-guide-to-online-larp-design/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR18AW341y20U2QR0zw-1ZVYKX7vP66hebk7HTm0E-cp890kpTERtjj7mPA_aem_AdBPi-kbcvlpFirVGuuhJQEJxYlb4Et29OurJDhjzTDAq3dsZ1nZOqV6CTjs_9h04HrCR_zsK9b8MZwn-jeqfZNM
EURAC Research (2020), EDIS - Pedagogical Tools on Diversity, Anti-discrimination and Minorities. Pobrano 4 czerwca 2024 z https://www.eurac.edu/en/institutes-centers/institute-for-minority-rights/projects/pedagogical-tools?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR3Hfj2NaxH75S42o0PXjAQeapU2_TQkqJ-qzAjfoc_kaQ8h5MXw46lPAeg_aem_AdBYfPwpTkZOlnmCT7WErgO5PCIB58fk6dWTG0eZWUEfIFau_KsQGWwbiJTz6yPmeuVXKBxRv4xmP5sd32eN5oC1
Flanagan, M. (2006). Making games for social change. AI & SOCIETY. 20(4), s. 493–505
Gade, M., Thorup, L., Sander, M. (Red.). (2003). As Larp Grows Up. Frederiksberg: Projektgruppen KP03.
Gry w edukacji (2023, 27 września). Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.gov.pl/web/grywedukacji
Harviainen, J. T. (2018). Time and Temporality in Live-Action Role-Playing. Homo Ludens. 1(11), 13-24.
Harviainen, J. T., Savonsaari R. (2013). Larps in High Schools. W: A. Moseley, A., i N. Whitton, N. (Red.), New Traditional Games for Learning: A Case Book. Routledge, s. 134- 145.
Holkar, M. (2016, 20 czerwca), Workshop Practice, in Practice – Functional Workshop Structure Method. Nordic Larp. https://nordiclarp.org/2016/04/20/functional-workshop-structure-method/
Hook, N. (2006). The History of UK LARP. The LARP Magazine Newsletter. Vol. 2, May 2006. http://www.larpmag.com/Issue01_April_06/larp_magazine_newsletter_volume02.htm
Henriksen, T. D. (2006). Educational Role-Play. Moving beyond entertainment. Seeking to please or aiming for the stars. Aarhus University.
Henriksen, T. D. (2010). Moving educational role-play beyond entertainment. Education in the Knowledge Society (EKS), 11(3), 226–262. https://doi.org/10.14201/eks.7462.
Henriksen, T. D. (2004). On the transmutation of educational roleplay. W: Montoli, M., Stenros, J. (Red.), Beyond role and play. Tools, toys, and theory for harnessing the imagination, Helsinki University Press, s. 107-130.
Hixson, S. W., & Eike, R. J. (2024). Mixed-methods assessment of an apparel edu-larp rooted in self-determination theory. International Journal of Fashion Design, Technology and Education, 1–13. https://doi.org/10.1080/17543266.2024.2339240
Huizinga, J. (1949). Homo Ludens. Beacon Press.
Hyltoft, M. (2010). Four reasons why edu-LARP works. W: LARP: Einblicke. Aufsatzsammlung zum Mittelpunkt. Zauberfeder Verlag, s. 43-57.
Jensen, M. K. (2020), Larp in leadership development. Can the use of live action role plays (larps) be beneficial in the leadership training at the Royal Norwegian Naval Academy? [Praca licencjacka, The Royal Norwegian Naval Academy]. Repozytorium The Royal Norwegian Naval Academy
Kahne, J., Rogers, J. S., Kwako, A. (2021). Do Politics in Our Democracy Prevent Schooling for Our Democracy? Democracy & Education, Vol. 29, No. 2, s. 1-18.
Kališ, R., Miháliková, J. (2023). Demokracia je lepšia – dopadová analýza vzdelávacieho program. DEMOhráč.
Koljonen, J. (2016). Safety in larp: Understanding participation and designing for trust. Participation Safety. https://participationsafety.wordpress.com/
Kowalczuk, K. (2020). Edukacyjne cechy gamingu. Homo Ludens. 1(13), 89-102.
Kriz, W. C. (2010). A systemic-constructivist approach to the facilitation and debriefing of simulations and games. Simulation & Gaming, 41(5), pp. 663-680.
Kubala-Kulpińska, A. (2020). Wpływ gier planszowych na rozwój ucznia. Biologia w Szkole, nr 4/2019, ss. 25-28.
Kuběnský, P., Vávrová, I. (2021, 25 października). Czech Chamber Larp Through the Years, part 1. Nordic Larp. https://nordiclarp.org/2021/10/25/czech-chamber-larp-through-the-years-part-1/
Kułakowska, M. (2024). Gry i symulacje społeczne. W: Kubik, D. (Red.), Edukacja obywatelska w działaniu. Organizowanie społecznościowe, formuła dialogu, gry symulacyjne. (s. 80–85). Krytyka Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego.
Kupisiewicz, Cz. (2000). Dydaktyka ogólna. Warszawa: Graf– Punkt.
LARPIC – Increase Youth Active Citizenship. (2022). CEIPES https://ceipes.org/larpic-increase-youth-active-citizenship/
LARP TOT – Infopack. (2023). Using Edularp Method for Civic Education in European Context. https://yeucyprus.org/wp-content/uploads/2020/01/LARP-TOT-Infopack.pdf
Łączyński, M. (2013). Gry szkoleniowe. Przewodnik praktyczny. SHT.
Maragliano, A. (2019). Edu-larp Paths in Education: A Pedagogic Research on Ethnic Prejudice and Empathy through Games. W: Pixel (Red.), International Conference. The Future of Education 9th Edition (s. 456–462). Filodiritto Editore.
McGonigal, J. (2012). Reality Is Broken: Why Games Make Us Better and How They Can Change the World. Random House UK.
McGonigal, J. (2016). SuperBetter: How a Gameful Life Can Make You Stronger, Happier, Braver and More Resilient. Harper Collins UK.
Milewski, P. (2013). I rzekł RPG: LARP-ie, ty niewdzięczne dziecię moje. W: Tabiz, J. (red.) KoLa. Konferencja larpowa 2013. Wielosfer, 6-11.
Miller, J., Shugars, S. & Levine, D. (2017). Games for Civic Renewal. The Good Society Vol. 26 No. 1. s. 135-292. https://doi.org/10.5325/goodsociety.26.1.0135
Mochocki, M. (2014). Edu-Larp as Revision of Subject-Matter Knowledge, International Journal of Role-Playing Vol. 4/2014.
Mochocki, M. (2012). LARP-y sarmackie a tożsamość narodowa. W: Tabisz, J. (Red.), Konferencja Larpowa 2012, Wielosfer, s. 26-31.
Mochocki, M. (2014). Larping the Past: Research Report on High-School Edu-Larp. W: Bowman, S. L. (Red.), The Wyrd Con Companion Book 2014, Texas State University, s. 133-149.
Mochocki, M. (2013). Less Larp in Edu-Larp, W: Crossing Habitual Borders. The Official Book of Knutepunkt 2013, pod red. K. Jacobsen Meland i K. Øverlie Svela, s. 101-109.
Mochocki, M. (2009). Teatralne gry fabularne (LARP-y) w nauczaniu szkolnym. „Homo Ludens” 1(1), Poznań: Wydawnictwo UAM, s. 177-189.
Mochocki, M. (2012a). Teatralne gry fabularne (LARP-y) na lekcjach historii – raport z badań. Homo Ludens 4(1), 149–171.
Mochocki, M. (2017). Wprowadzenie do larpów edukacyjnych. Meritum, nr 3(46), s. 29-36.
Morales Guerra, S. (2024). Metody edukacji obywatelskiej. W: Kubik, D. (Red.), Edukacja obywatelska w działaniu. Organizowanie społecznościowe, formuła dialogu, gry symulacyjne. (s. 66–68). Krytyka Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego.
Mytnik, J., Mielewska, B., Sobiechowska-Ziegert, A., Kubiszewska, K., & Gietka, N. (2021). Grywalizacja zajęć akademickich na Politechnice Gdańskiej. Pismo PG, s. 40-45.
Nowacka, B. (2024, 4 czerwca). Edukacja obywatelska zamiast HIT-u. Zmiany w ramowych planach nauczania od roku szkolnego 2024/2025. Serwis Rzeczypospolitej Polskiej. https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-obywatelska-zamiast-hit-u
Paschen, D. (2019). Forest Knights: A German Approach to Educational Larp in Youth Work. Japanese Journal of Analog Role-Playing Game Studies, 0: 15e-21e. https://jarps.net/journal/article/download/4/9?inline=1
Pazderski, F., Bacia, E., Żmijewska-Kwiręg, S. (2015). Edukacja obywatelska w Polsce. Analiza aktualnej sytuacji, zidentyfikowanych potrzeb oraz szans i barier rozwoju. Raport z badań. Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Piancastelli, J. (2020, 27 grudnia). Navigating Online Larp. Nordic Larp. https://nordiclarp.org/2020/12/27/navigating-online-larp/
Pierzchała, A., Zbieniewska, Ł. (2015). Cykliczny larp historyczny. Jak to ugryźć? W: Słowikowski, M., Woźniczko, G. (red.). KOLA. Inside/Outside. Katowice: STG Funreal, s. 30-33.
Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół, X kadencja, numer z wykazu: 20.
Randel, J. M., Morris, B. A., Wetzel, C. D., Whitehill, B. V. (1992). The Effectiveness of Games for Educational Purposes: A Review of Recent Research. Simulation & Gaming, 23(3), 261–276.
Raven, P. G. (2012). This Is a Game: A (very) Brief History of Larp Part 1. Pobrano 4 maja 2015 z http://rhizome.org/editorial/2012/sep/20/game-very-brief-history-larp-part-1/
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. 2012 poz. 977 ze zm.).
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 czerwca 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. 2016 poz. 895).
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki (Dz. U. Nr 56 poz. 506 ze zm.).
Ruben, B. (1999). Simulations, games, and experience-based learning: The quest for a new paradigm for teaching and learning. Simulation and Gaming, 30, 498-505.
Okoń, W. (2010). Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. PAN.
Schell, J. (2019). The Art of Game Design. A book of Lenses. Wyd. 3. Taylor & Francis.
Simkins, D. (2014). The arts of larp: Design, literacy, learning and community in live-action role play. McFarland.
Schrier, K., (2021), We the Gamers: How Games Teach Ethics and Civics. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780190926106.001.0001
Solak, A. (2014). Miejsce szkoły w społeczeństwie i jej rola w przygotowaniu do życia w zmieniającej się rzeczywistości. W: A. Karpińska, M. Zińczuk (red.), Dydaktyczna refleksja o edukacyjnych priorytetach (s. 219–228). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Stark, L. (2012). Leaving mundania: Inside the transformative world of live action role-playing games. Chicago Review Press.
Strzelecka, C. (2015). Możliwości zastosowania teatralnych gier fabularnych w edukacji pozaformalnej. W: A. Wieszaczewska (red.). Nieformalne nauczanie w edukacji międzykulturowej w szkołach ponadgimnazjalnych. Konteksty i działania. Epigram, s. 89-102.
Szeja, J. (2004). Gry fabularne – nowe zjawisko kultury współczesnej. Rebid.
Szeja, J. (2011). Teatralne i narracyjne gry fabularne jako aktywizujące metody nauczania, Homo Ludens 1(3)/2011, Wyd. UAM, s. 215-234.
Szeja, J., Surdyk, A. (2018). Reflections of practitioners: Students participating in school LARPs in 1999-2017 and their transformations in socio-cultural context. Homo Ludens. 1(11), 211-227.
Tymińska, M. (2017). Kultura awatarów – strategie gry i tożsamość. W: Androsiuk, Ł. (red.). Update. Teorie i praktyki kultury gier komputerowych. Wydawnictwo Academicon, s. 105-120. https://doi.org/10.52097/acapress.9788362475773
Using LARPs in Education. (2023, 9 kwietnia), Chance International. https://chance-berlin.org/using-larps-in-education-april-2023
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2004 Nr 256 poz. 2572 ze zm.).
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. 2023 r. poz. 900 ze zm.).
Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz.U. z 2018 r., poz. 2153, ze zm.).
Van Bilsen, G., van Barlingen, A. (2024, 21 kwietnia). Serious Larp at the United Nations in Geneva. Nordic Larp. https://nordiclarp.org/2024/03/21/serious-larp-at-the-united-nations-in-geneva/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR3QkZlzeNbsV61GLv-bG1g2MocizhHO_DX6hirOiCD7qwdWpp4HlkR24eg_aem_AdChArZt_TMd8Lg55PvGAzWGbrScvzCDAh9I_-ZC7cpS47bXeEq1ZhUHwZo3r1q0ypqVJcNrAB3c6mUD1HadwBqi
Vanek, A., & Peterson, A. (2016). Live Action Role-Playing (LARP): Insight into an Underutilized Educational Tool. W: Schrier, K. (Red.), Learning and education games: volume two (s. 219–240). ETC Press.
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie przyjazne mózgowi. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Krzysztof Chmielewski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
