Agresywna i zadaniowa strategia radzenia sobie młodzieży zaangażowanej w konflikt społeczny: implikacje poznawcze
DOI:
https://doi.org/10.34813/40coll2025Słowa kluczowe:
młodzież, samoocena, ocena poznawcza, strategia radzenia sobie, sytuacja konfliktu społecznegoAbstrakt
Celem badań była ocena udziału samooceny i oceny poznawczej konfliktu w generowaniu agresywnej i zadaniowej strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego W badaniach posłużono się Skalą Samooceny (SES) M.Rosenberga w adaptacji M.Łaguny, K.Lachowicz-Tabaczek, I.Dzwonkowskiej, Kwestionariuszem Oceny Stresu (KOS) autorstwa D.Włodarczyk i KWrześniewskiego (2010) i Kwestionariuszem do badania strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego (KSMK) autorstwa D.Boreckiej-Biernat. Przebadano grupę 468 dziewcząt i 425 chłopców w wieku 13-15 lat. Ogółem w przeprowadzonych badaniach wzięło udział 893 osób. Analiza wyników badań wskazuje, że niższa ocena własnych możliwości u młodego człowieka i ocena sytuacji konfliktu w kategorii zagrożenia współwystępuje z tendencją do agresywnego reagowania na konflikt. Wyniki badań wykazały również, że adolescent o wyższej samoocenie, który znalazł się w sytuacji konfliktu, a nieoceniający tej sytuacji w kategorii zagrożenia, skorzysta ze strategii zadaniowej, by poradzić sobie z tą sytuacją.
Bibliografia
Anshel, M., Wells, B. (2000). Personal and situational variables that describe coping with acute stress in competitive sport. Journal of Social Psychology, 140(4), 434–450. http://dx.doi.org/10.1080/00224540009600483.
Aspinwall, L.G., Taylor, S.E. (1997). A stitch in time: Self-regulation and proactive coping. Psychological Bulletin, 121(3), 417–436. https://doi.org/10.1037/0033-2909.121.3.417
Balawajder, K. (1998). Komunikacja, konflikty, negocjacje w organizacji. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Balawajder, K. (2010). Zachowania uczestników konfliktu interpersonalnego. W: D. Borecka- Biernat (red.), Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym. Jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież ? (137–179). Wydawnictwo Difin.
Bar-Tal, D. (1993). Przekonania społeczne w czasie nierozwiązywalnych konfliktów. Studia Psychologiczne, 2, 175–198.
Batool, S. (2013). Lack of adequate parenting: A potential risk factor for aggression among adolescents. Pakistan Journal of Psychological Research, 28(2), 217–238.
Baumeister, R., Campbell, J., Krueger, J., Vohs, K. (2003). Does high self-esteem causa better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? Psychological Science in the Public Interest, 4(1), 1–44.
Berkowitz, L. (1992). O powstawaniu i regulowaniu gniewu i agresji. Nowiny Psychologiczne, 1–2, 87–105.
Bjorck, J., Cohen, L. (1993). Coping with threats, losses, and challenges. Journal of Social and Clinical Psychology, 12, 56–72. http://dx.doi.org/10.1521/jscp.1993.12.1.56
Borecka-Biernat, D. (2006). Strategie radzenia sobie młodzieży w trudnych sytuacjach społecznych. Psychospołeczne uwarunkowania. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Borecka-Biernat, D. (2012). Kwestionariusz strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego. Psychologia Wychowawcza, 1–2, 86–118. http://dx.doi.org/10.5604/00332860.1094162
Bourcet, C. (1998). Self-evaluation and school adaptation in adolescence. European Journal of Psychology of Education, 13(4), 515–527.
Brzezińska, A. (1973). Struktura obrazu własnej osoby i jego wpływ na zachowanie. Kwartalnik Pedagogiczny, 3, 87–97.
Brzeziński, J. (1984). Elementy metodologii badań psychologicznych. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bushman, B., Baumeister, R., Thomaes, S., Ryu, E., Begeer, S., West, S. (2009). Looking again, and harder, for a link between low self-esteem and aggression. Journal of Personality, 77(2), 427–446. http://dx.doi.org/10.1111/j.1467-6494.2008.00553.x
Ciupińska, B. (2011). Konflikty dorastających z rówieśnikami. W: A. Rejzner (red.), Systemowe rozwiązywanie problemów przemocy i agresji w szkole (100–118). Wydawnictwo Comandor.
Cywińska, M. (2005). Konflikty interpersonalne wśród dzieci. Wydawnictwo „Eroditus”.
Czerwińska-Jasiewicz, M. (2015). Psychologia rozwoju młodzieży w kontekście biegu ludzkiego życia. Wydawnictwo Difin.
Dettinger, S., Hart, G. (2007). The relationship between self-esteem and indirect aggression in the workplace. Journal of Psychiatry & Psychology, 1, 1–8.
Deutsch, M. (2005). Współpraca i rywalizacja. W: M. Deutsch, P. Coleman (red.), Rozwiązywanie konfliktów. Teoria i praktyka (21–40). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Diamantopoulou, S., Rydell, A-M., Henricsson, L. (2008). Social can both high and low self-esteem be related to aggression in children ? Social Development, 17, 682–698.
Domińska-Werbel, D. (2014). Psychologiczne uwarunkowania strategii radzenia sobie młodzieży gimnazjalnej w trudnych sytuacjach społecznych. Wydawnictwo PWSZ.
Donaldson, D., Prinstein, M., Danovsky, M., Spirito, A. (2000). Patterns of children’s coping with life stress: Implications with clinicians. American Journal of Orthopsychiatry, 70, 351–359. http://dx.doi.org/10.1037/h0087689
Donnellan, M., Trzesniewski, K., Robins, R., Moffitt, T., Caspi, A. (2005). Low self-esteem is related to aggression, antisocial behavior, and delinquency. Psychological Science, 16(4), 328-335. http://dx.doi.org/10.1111/j.0956-7976.2005.01535.x
Dzwonkowska, I., Lachowicz-Tabaczek, K., Łaguna, M. (2007). Skala samooceny SES Morrisa Rosenberga – polska adaptacja metody. Psychologia Społeczna, 2, 164–176.
Eftimie, S., Ionescu, S. (2010). Self-esteem on aggressive adolescents. Buletinul UniversităŃii Petrol – Gaze din Ploiesti, Seria StiinŃele EducaŃiei, LXII(2), 146–153.
Garstka, T. (2011). Konflikt pokoleń w domu i szkole. Głos Nauczycielski, 8, 12.
Gregg, A. (2003). Optimally conceptualizing implicite self-esteem. Psychological Inguir, 14(1), 35–38.
Gurba, E. (2013). Nieporozumienia z dorastającymi dziećmi w rodzinie. Wyd. UJ.
Gurba, E. (2020). Konflikt rodziców z nastolatkami jako źródło doświadczanego stresu. W: A. Senejko, A. Czapiga (red.), Oswojenie traumy. Przegląd zagadnień. Seria: Psychologia traumy (125–144). Wydawnictwo Impuls.
Heimpel, S., Elliot, A., Wood, J. (2006). Basic personality dispositions, self-esteem, and personal golas: An approach-avoidance analysis. Journal of Personality, 74, 1293–1319.
Heszen-Niejodek, I. (2000). Teoria stresu psychologicznego i radzenia sobie. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 3 (465–493). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Heszen-Niejodek, I. (2002). Emocje, ocena poznawcza i strategie w procesie radzenia sobie. W: I. Heszen-Niejodek (red.), Teoretyczne i kliniczne problemy radzenia sobie ze stresem. (174–197). Wyd. Stowarzyszenie Psychologia i Architektura.
Hys, A., Nieznańska, A. (2000). Osobowość a style radzenia sobie ze stresem. Studia Psychologica, 2, 51–64.
Iskra, J. (2011). Wybrane osobowościowe uwarunkowania trudności doświadczanych przez studentów pierwszego roku. W: D. Borecka-Biernat (red.), Zaburzenia w zachowaniu dzieci i młodzieży w kontekście trudnych sytuacji szkolnych i pozaszkolnych (99–119). Oficyna Wydawnicza Impuls.
Jaworski, R. (2000). Konflikt pokoleń w okresie adolescencji. Psychologiczne aspekty radzenia sobie ze stresem. W: R. Jaworski, A. Wielgus, J. Łukjaniuk (red.), Problemy człowieka w świecie psychologii (27–54). Wydawnictwo Naukowe NOVUM.
Kłusek-Wojciszke, B (2009). Kwestionariusz stylów rozwiązywania konfliktów. Czasopismo Psychologiczne, 15(1), 119–140.
Korczyński, M. (2002). Radzenie sobie w sytuacjach trudnych przez policjantów a ich samoocena. Zdrowie Publiczne, 112, 101–105.
Kossewska, J. (2008). Zasoby osobowe a agresja interpersonalna u młodzieży gimnazjalnej. W: H. Wrona-Polańska (red.), Zdrowie – stres – choroba w wymiarze psychologicznym (145–159). Wydawnictwo Impuls.
Kubacka-Jasiecka, D. (1986). Struktura ja a związek między agresywnością i lękliwością. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kubacka-Jasiecka, D. (2006). Agresja i autodestrukcja z perspektywy obronno-adaptacyjnych ja. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kulas, H. (1986). Samoocena młodzieży. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Kurtek, P (2012). Regulacyjna rola idealnego obrazu siebie w radzeniu sobie młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną lekkiego stopnia w sytuacjach trudnych. W: Z. Palak, D. Chimicz, A. Pawlak (red.), Wielość obszarów we współczesnej pedagogice specjalnej (145–158). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Lachowska, B. (2010). Style rozwiązywania konfliktów i ich efekty w relacji miedzy rodzicami i adolescentami – prezentacja narzędzi pomiaru. W: D. Borecka-Biernat (red.), Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczy. Jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież? (180–206). Wydawnictwo Difin.
Lazarus, R. (1986). Paradygmat stresu i radzenia sobie. Nowiny Psychologiczne, 3–4, 2–40.
Mikulincer M., Victor F. (1995). Appraisal of and coping with real-life stressful situation: The contribution of attachment styles. Personality and Social Psychology Bulletin, 21(4), 406–415. http://dx.doi.org/10.1177/0146167295214011
Miłkowska, G. (2010). Style rozwiązywania konfliktów przez młodzież gimnazjalną. Rocznik Lubuski, 36(1), 199–214.
Niebrzydowski, L. (1976). O poznawaniu i ocenianiu samego siebie. Wydawnictwo Nasza Księgarnia.
Obuchowski, K. (1983). Psychologia ludzkich dążeń. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ogińska-Bulik, N. (2001). Zasoby osobiste jako wyznaczniki radzenia sobie ze stresem. Acta Universitatis Lodziensis Folia Psychologica, 5, 83–93.
Ostrowsky, M. (2010). Are violent people more likely to have low self-esteem or high self- esteem? Aggression and Violent Behavior, 15, 69–75. http://dx.doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.004
Pawłów, E. (1997). Twórcze strategie radzenia sobie z problemami życiowymi. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Psyche, 1, 201–212.
Perez, M., Vohs, K., Joiner, J., Thomas, E. (2005). Discrepancies between self and other esteem as correlates of aggression. Journal of Social & Clinical Psychology, 24, 607– 620. http://dx.doi.org/10.1521/jscp.2005.24.5.607
Pisula, E., Sikora, R. (2008). Wiek i płeć a radzenie sobie ze stresem przez młodzież w wieku 12–17 lat. Przegląd Psychologiczny, 4, 405–422.
Polak, K. (2010). Uczeń w sytuacji konfliktów szkolnych. W: D. Borecka-Biernat (red.), Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym. Jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież (23–39). Wydawnictwo Difin.
Pruitt, D., Rubin, J., Kim, H. (1994). Social conflict. Random Hose
Ranschburg, J. (1993). Lęk, gniew, agresja. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Riesch, S., Bush, L., Nelson, C., Ohm, B., Portz, P., Abell, B., Wightman, M., Jenkins, P. (2000). Topics of conflict between parents and young adolescents. Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 5(1), 27–40. http://dx.doi.org/10.1111/j.1744-6155.2000.tb00083.x
Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image. Princeton University Press.
Rostowska, T. (2001). Konflikt międzypokoleniowy w rodzinie. Analiza psychologiczna. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Różańska-Kowal, J. (2004). Szkoła jako główne źródło stresu młodzieży w wieku dorastania. Kwartalnik Pedagogiczny, 3, 203–214.
Salmivalli, Ch., Kaukiainen, A. (2004). „Female aggression” revisited: variable- and person- centered approaches to studying gender differences in different type of aggression. Agressive behaviour, 30, 158–163. http://dx.doi.org/10.1002/ab.20012
Stach, R. (1989). Zachowanie agresywne. Wydawnictwo Ossolineum.
Stańkowski, B.(2009). Konflikt nauczyciel-uczeń Uzdrawianie relacji w świetle reguły 5R. Wydawnictwo WAM.
Terry, D. (1991). Coping resources and situational appraisals as predictors of coping behavior. Personality and Individual Differences, 12(10), 1031–1047. http://dx.doi.org/10.1016/ 0191-8869(91)90033-8
Tyszkowa, M. (1986). Zachowanie się dzieci w sytuacjach trudnych. Wydawnictwo PWN.
Williams, K. , McGillicuddy-De Lisi, A. (2000). Coping strategies in Adolescent. Journal of Applied Developmental Psychology, 20, 537-549. http://dx.doi.org/10.1016/S0193-3973(99)00025-8
Włodarczyk, D. (1999). Rola i miejsce oceny poznawczej w radzeniu sobie ze stresem. Nowiny Psychologiczne, 4, 57–73.
Włodarczyk, D., Wrześniewski, K. (2005). Ocena stresu w kategoriach wyznania u chorych po zawale serca – próba syntezy na podstawie danych empirycznych. Przegląd Psychologiczny, 48, 339–358.
Włodarczyk, D., Wrześniewski, K. (2010). Kwestionariusz Oceny Stresu (KOS). Przegląd Psychologiczny, 4, 479–496.
Wojciszke, B. (2011). Psychologia społeczna. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Wróbel, P. (2017). Correlates of Coping Styles in Young Women with Type 1 Diabetes. Univer- sal Journal of Public Health, 5(4), 183-189. http://dx.doi.org/10.13189/ujph.2017.050408
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Danuta Borecka-Biernat
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
