ŻYCIE Z ADHD W DOŚWIADCZENIACH DOROSŁYCH W CYKLU ŻYCIA
DOI:
https://doi.org/10.34813/28coll2026Słowa kluczowe:
ADHD, dorosłość, zachowania niepożądane, badania konstruktywistyczneAbstrakt
Zrealizowane badania zostały ulokowane w nurcie badań konstruktywistycznych, co w konsekwencji pozwoliło zastosować metodę biograficzną. Tematyczne wywiady narracyjne przeprowadzono z dorosłymi osobami z ADHD, które zechciały opowiedzieć o swoim życiu. Celem badań była rekonstrukcja przeżytych doświadczeń i dotarcie do subiektywnych znaczeń, jakie zostały nadane przez dorosłe osoby z ADHD temu zaburzeniu. Badano więc, jak osoby te definiują zaburzenie, jak interpretują konsekwencje wynikające z zaburzenia, jak radzą sobie z następstwami zaburzenia w różnych płaszczyznach swojej egzystencji i co z ich perspektywy było/jest najważniejsze. Analiza materiału empirycznego ukazuje różne sposoby doświadczania, przeżywania i interpretacji ADHD, z którym autorzy biografii żyją na co dzień. Na podstawie narracji można wnioskować, że dorosłe osoby z ADHD cierpią, tracą zaufanie do samych siebie, doświadczają frustracji, braku sprawczości, depresji i zmęczenia życiem. W celu podniesienia jakości swojego życia potrzebują miłości, akceptacji i zrozumienia dla zachowań, które prezentują, a które są konsekwencją zaburzenia.
Bibliografia
Able, S. L., Haynes, V., Vietri, J., Kopenhafer, L., Upadhyaya, H., Deberdt, W. (2013). ADHD among adults in Europe and the United States: socio-demographics, comorbidities, health care resource use and work productivity. Value Health, 16(3), A65. https://doi.org/10.1016/j.jval.2013.03.1600.
Adler, L., Cohen, J. (2004). Diagnosis and evaluation of adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Psychiatric Clin North America, 27(2), 187–201. https://doi.org/10.1016/j.psc.2003.12.003
Agnew-Blais, J. C., Polanczyk, G. V., Danese, A., Wertz, J., Moffitt, T. E., Arseneault, L. (2016). Evaluation of the persistence, remission, and emergence of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in young adulthood. JAMA Psychiatry, 73, 713–720. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2016.0465.
Asherson, P., Manor, I., Huss, M. (2014). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in adults: Update on clinical presentation and care. Neuropsychiatry, 4, 109–128. https://doi.org/10.2217/npy.14.16.
Barkley, R. A. (2006). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. A handbook for diagnosis and treatment. Guilford Press.
Ben-Naim, S., Marom, I., Krashin, M., Gifter, B., Arad, K. (2017). Life with a partner with ADHD: The moderating role of intimacy. Journal of Child and Family Studies, 26(5), 1365–1373. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0653-9.
Bernau, S. (2022). ADHD u dorosłych. Jak ułatwić sobie życie i uspokoić myśli. Wydawnictwo WAM.
Bodalski, E. A., Knouse, L. E., Kovalev, D. (2019). Adult ADHD, emotion dysregulation, and functional outcomes: Examining the role of emotion regulation strategies. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 41(1), 81–92. https://doi.org/10.1007/s10862-018-9695-1
Eakin, L., Minde, K., Hechtman, L., Ochs, E., Krane, E., Bouffard, R., Looper, K. (2004). The marital and family function of adults with ADHD and their spouses. Journal of Attention Disorders, 8, 1–10. https://doi.org/10.1177/108705470400800101
Erikson, E. H., Erikson, J. M. (2011). Dopełniony cykl życia. Sensus.
Faraone, S. V., Larsson, H. (2019). Genetics of Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Molecular Psychiatry, 24, 562–575. https://doi.org/10.1038/s41380-018-0070-0.
Faraone, S. V., Sergeant, J., Gillberg, C., Biederman, J. (2003). The worldwide prevalence of ADHD: Is it an American condition? World Psychiatry, 2(2), 104–113.
Galéra, C., Côté, S. M., Bouvard, M. P. et al. (2011). Early risk factors for hyperactivity-impulsivity and inattention trajectories from age 17 months to 8 years. Arch Gen Psychiatry, 68, 1267–1275. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.138.
Gallo, E. F., Posner, J. (2016). Moving toward causality in Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: Overview of neural and genetic mechanisms. Lancet Psychiatry, 3, 555–567. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(16)00096-1.
Goodman, D. W. (2007). The consequences of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in adults. Journal of Psychiatric Practice, 13(5), 318–327. https://doi.org/10.1097/01.pra.0000290670.87236.18.
Goodman, D. W. (2010). ADHD u dorosłych: aktualizacja dla klinicystów dotycząca rozpoznania i oceny. Psychiatria po Dyplomie, 2, 71–82.
Goodman, D. W., Mitchell, S., Rhodewalt, L., Surman, C. B. H. (2016). Clinical presentation, diagnosis and treatment of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) in older adults: a review of the evidence and its implications for clinical care. Drugs Aging, 33, 27–36. https://doi.org/10.1007/s40266-015-0327-0.
Hallowell, E. M., Ratey, J. J. (2004). W świecie ADHD. Nadpobudliwość psychoruchowa z zaburzeniami uwagi u dzieci i dorosłych. Media Rodzina.
Hirsch, O., Chavanon, M., Riechmann, E., Christiansen, H. (2018). Emotional dysregulation is a primary symptom in adult Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD). Journal of Affective Disorders, 232, 41–47. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.02.007.
Kawatkar, A. A., Knight, T. K., Moss, R. A., Sikirica, V., Chu, L., Hodgkins, P., Erder, M. H., Nichol, M. B. (2014). Impact of mental health comorbidities on health care utilization and expenditure in a large US managed care adult population with ADHD. Value Health, 17, 661–668. https://doi.org/10.1016/j.jval.2014.06.002.
Kessler, R. C., Adler, L., Ames, M., Demler, O., Faraone, S., Hiripi, E., Howes, M. J., Jin, R., Secnik, K., Spencer, T., Ustun, T. B. (2005). The World Health Organization adult ADHD self-report scale (ASRS): A short screening scale for use
in the general population. Psychological Medicine, 35(2), 245–256. https://doi.org/10.1017/s0033291704002892
Knouse, L. E., Zvorsky, I., Safren, S. A. (2013). Depression in adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD): The mediating role of cognitive-behavioral factors. Cognitive Therapy and Research, 37, 1220–1232. https://doi.org/10.1007/s10608-013-9569-5
Kupnicka, Z., Poraj, G., Kaźmierski, J. (2017). ADHD u osób dorosłych – rozpoznawanie, przyczyny i skutki. Psychiatria Psychologii Klinicznej, 17(3), 195–202. https://doi.org/10.15557/PiPK.2017.0023
Matte, B., Rohde, L. A., Grevet, E. H. (2012). ADHD in adults: A concept in evolution, ADHD Atten Def Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 4, 53–62. https://doi.org/10.1007/s12402-012-0077-3
Mazzone, L., Postorino, V., Reale, L., Guarnera, M., Mannino, V., Armando, M., Fatta, L. De Peppo, L., Vicari, S. (2013). Self-esteem evaluation in children and adolescents suffering from ADHD. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health, 9, 96–102. https://doi.org/10.2174/1745017901309010096
Mick, E., Faraone, S. V., Biederman, J., Spencer, T. J. (2005). Przebieg i zejście zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Psychiatria po Dyplomie, 1, 21–27.
Palka, S. (2006). Metodologia, badania, praktyka pedagogiczna. GWP.
Pink, R., Emery, R. (2023). Brudne pranie. ADHD u dorosłych i jak sobie z nim radzić. Insignis Media.
Pisula, E., Płatos, M., Banasiak, A., Danielewicz, D., Gosztyła, T., Podgórska-Jachnik, D., Pyszkowska, A., Rumińska, A., Winczura, B. (2024). Neuroróżnorodność na polskich uczelniach. Doświadczenia osób studiujących: w spektrum autyzmu, z ADHD i z dysleksją. Oficyna Wydawnicza Impuls. https://doi.org/10.62634/9788382943139
Podgórska-Jachnik, D. (2019), Psychospołeczne konteksty ADHD. W: K. Sipowicz, A. Witusik, T. Pietras (red.), ADHD. Wybrane zagadnienia diagnozy i terapii, (167–180). Wyd. Continuo.
Robertson, A. (2023). Miłość z ADHD. Jak dbać o relacje z osobami neuroróżnorodnymi. Wydawnictwo WAM.
Schütze, F. (2012). Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne. W: K. Kaźmierska (red.), Metoda biograficzna w socjologii (141–278). NOMOS.
Szaniawska, M. (2010). Trudna diagnoza – dylematy rzetelnej oceny ADHD u dorosłych pacjentów. Część I. Obraz kliniczny, trudności diagnostyczne, leczenie. Psychiatria Psychologii Klinicznej, 10(3), 205–210.
Torgersen, T., Gjervan, B., Lensing, M. B., Rasmussen, K. (2016). Optimal management of ADHD in older adults. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 12, 79–87. https://doi.org/10.2147/NDT.S59271
Turgay, A., Goodman, D. W., Asherson, P., Lasser, R. A., Babcock, T. F., Pucci, M. L., Barkley, R. (2012). Lifespan persistence of ADHD: The life transition model and its application. The Journal of Clinical Psychiatry, 73(2), 192–201. https://doi.org/10.4088/JCP.10m06628
Weiss, M., Hechtman, L. T., Weiss, G. (1999). ADHD in adulthood: A guide to current theory, diagnosis, and treatment. Johns Hopkins University Press.
Wolańczyk, T. (2005). Komentarz. Psychiatria po Dyplomie, 1, 33–34.
Wolańczyk, T. Kołakowski, A. Skotnicka, M. (1999). Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci. Prawie wszystko, co chcielibyście wiedzieć. BiFolium.
Young, Z., Moghaddam, N., Tickle, A. (2016). The efficacy of cognitive behavioral therapy for adults with ADHD: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Attention Disorders, 24(6), 875–888. https://doi.org/10.1177/1087054716664413
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Iwona Myśliwczyk-Zabielska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
