KOMPETENCJE WYCHOWAWCÓW PENITENCJARNYCH W ZAKRESIE PROFILAKTYKI UZALEŻNIENIA OD HAZARDU WŚRÓD OSÓB OSADZONYCH – RAPORT Z BADAŃ
DOI:
https://doi.org/10.34813/60coll2025Słowa kluczowe:
kompetencje, służba więzienna, profilaktyka, uzależnienie od hazardu, skazanyAbstrakt
Przeciwdziałanie zaburzeniom uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych jest jednym z zadań Służby Więziennej, realizującej odziaływania penitencjarne zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Liczne badania wskazują na rosnący problem występowania tych zaburzeń wśród różnych grup społecznych, a także wśród osób osadzonych, co jest związane z obciążeniem tej grupy licznymi czynnikami ryzyka, również tych związanych z grami hazardowymi.
Pytanie badawcze, które postawili autorzy artykułu, dotyczy oceny własnych kompetencji profesjonalnych i gotowości ich kształtowania wśród wychowawców penitencjarnych.
Badania prowadzono za pomocą metody sondażowej w oparciu o autorskie kwestionariusze ankiet. Badaniami objęto 107 wychowawców wyselekcjonowanych z grupy 148 funkcjonariuszy Służby Więziennej z 15 losowo wybranych jednostek penitencjarnych w Polsce. Był to projekt badawczy dofinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach konkursu przeprowadzonego przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom w latach 2021–2023.
Wyniki wskazują na raczej niskie poczucie kompetencji wychowawców penitencjarnych w obszarze przeciwdziałania uzależnieniu do hazardu, a równocześnie wysoki stopień gotowości do podnoszenia swoich kompetencji w tym obszarze.
Wnioski z badań koncertują się na identyfikacji potencjałów i wyzwań dla wychowawców penitencjarnych w obszarze przeciwdziałania uzależnieniu do hazardu wśród osób osadzonych. Wśród wielu wyzwań można wskazać na niski poziom kompetencji w obszarze konstruowania i realizowania działań profilaktycznych oraz niski poziom umiejętności związanych z ewaluacją własnych działań podejmowanych względem osadzonych. Istotnym zasobem wychowawców penitencjarnych jest ich gotowość do dalszej edukacji i doskonalenia się w zakresie zaburzeń uprawiania hazardu i działań zapobiegawczych w tym obszarze podejmowanych przez Służbę Więzienną.
Bibliografia
Ambrozik, W. (2004). Resocjalizacja osadzonych w codzienności działania. W: W. Ambrozik, P. Stępniak (red.), Służba Więzienna wobec problemów resocjalizacji penitencjarnej (73–78). Wolumin.
Bujalski M., Klingemann, J. (2021). Słownik uzależnień. Instytut Psychiatrii i Neurologii. https://www.kbpn.gov.pl/portal?id=15&res_id=12651113
Castrén, S., Kalle L., Järvinen-Tassopoulos, J., Hannu, A., Salonen A.H. (2021). How to Support Prison Workers’ Perceived Readiness to Identify and Respond to Possible Gambling Problems: A Pilot Study from Two Finnish Prisons. International Journal of Mental Health and Addiction, 19, 478–493. https://link.springer.com/article/10.1007/s11469-019-00083-4
Ciosek M., Pastwa-Wojciechowska, B. (2016). Psychologia penitencjarna. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gordon, M. (2015). Osobowość wychowawców i ich postawy wobec zadań resocjalizacyjnych. Przegląd Więziennictwa Polskiego, 88, s. 5–32. https://www.sw.gov.pl/assets/96/98/56/00fc2cd6c4851b6062cb088e302a812f70f5f844.pdf
Grzesiak, S. (2014). Biurokracja i biurokratyzacja w pracy penitencjarnej wychowawców. W: P. Stępniak (red.), Blaski i cienie współczesnej przestrzeni penitencjarnej. Człowiek a system (179–200). Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Pedagogiczno-Artystyczny w Kaliszu.
ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (Version: 02/2022). https://icd.who.int/browse11/lm/en#/http%3a%2f%2fid.who.int%2ficd%2fentity%2f1041487064
Jindani, F., Cook, S., Jing, S., McAvoy, S., Myers, Ch., Matheson, F.I., van der Maas, M., Sanchez, S., Ferentzy P., Turner, N.E. (2022). Exploring the Gaps in Programming for Men and Women with a Gambling Disorder in the Correctional System in Canada. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 66(13–14), s. 1366–1386. https://doi.org/10.1177/0306624X211013743
Kołodziejczyk, W. (2022). Kształcenie i doskonalenie funkcjonariuszy Służby Więziennej w czasie dynamicznych przemian społeczeństwa. The Prison Systems Review, 117, s. 109–126. https://doi.org/10.52694/ThPSR.117.5
Kowalczyk, A. (2014). Kompetencje wychowawcy w więziennej rzeczywistości. W: P. Stępniak (red.), Blaski i cienie współczesnej przestrzeni penitencjarnej. Człowiek a system (281–297). Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Pedagogiczno-Artystyczny.
Kuryłowicz, M., Strzelec M. (red.) (2022). Prawo i porządek publiczny. Wydawnictwo Instytut Penitencjarystyki Stosowanej. https://doi.org/10.52694/MSWWS.21
Kusztal, J. (2023). Kompetencje kadry penitencjarnej w zakresie ograniczania zaburzeń uprawiania hazardu. W: M. Piasecka, J. Kusztal, Ł. Szwejka, S. Lizińczyk, A. Nastazjak, E. Podolak, K. Piątek, Zaburzenia uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych (81–98). Impuls.
Lelental, S. (2010). Kodeks karny wykonawczy. Komentarz. C.H. Beck.
Machel, H. (2003). Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna. Wydawnictwo ARCHE.
McEvoy, A., Spirgen, N. (2012). Gambling Among Prison Inmates: Pattern and Implications. Journal of Gambling Studies, 28, 69–76. https://doi.org/10.1007/s10899-011-9245-1
Miszewski, K. (2021). Walka i kooperacja. O wzajemnych relacjach funkcjonariuszy i skazanych. W: J.D. Pol (red.), O więzieniu interdyscyplinarnie. Wydawnictwo Episteme, Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości. https://jandezyderiuszpol.pl/publication/o-wiezieniu-interdyscyplinarnie/
Nawój-Śleszyński, A. (2022). Wychowawca więzienny w polskim systemie penitencjarnym. Wybrane problemy. W: M. Szewczyk, S. Grzesiak (red.), Potencjał kadrowy Służby Więziennej w kontekście wykonywanych zadań służbowych (197–227). Wydawnictwo DiG, Wydawnictwo SWSS.
Piasecka M., Kusztal J., Szwejka Ł., Lizińczyk S., Nastazjak A., Podolak E., Piątek K. (2023). Zaburzenia uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych. Impuls.
Piątek, K. (2022). Zaburzenia behawioralne – trudności definiowania, typologie i koncepcje wyjaśniające powstawanie zaburzeń. W: M. Piasecka, J. Kusztal, K. Piątek, Ewaluacja w profilaktyce i terapii zaburzeń behawioralnych (39–58). Impuls.
Piątek, K. (2023). Izolacja penitencjarna – bariery systemowe i instytucjonalne. W: M. Piasecka, J. Kusztal, Ł. Szwejka, S. Lizińczyk, A. Nastazjak, E. Podolak, K. Piątek, Zaburzenia uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych (66–70). Impuls.
Piątek, K. (2023). Potrzeby i zasoby osób osadzonych w zakresie oddziaływań ograniczających zaburzenia uprawiania hazardu. W: M. Piasecka, J. Kusztal, Ł. Szwejka, S. Lizińczyk, A. Nastazjak, E. Podolak, K. Piątek, Zaburzenia uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych (70–81). Impuls.
Podolak, E. (2023). Profilaktyka zaburzeń uprawiania hazardu w jednostkach penitencjarnych. W: M. Piasecka, J. Kusztal, Ł. Szwejka, S. Lizińczyk, A. Nastazjak, E. Podolak, K. Piątek, Zaburzenia uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych (48–52). Impuls.
Pytka, L. (1998). Pedagogika Resocjalizacyjna. Zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Rowicka, M. (2015). Uzależnienia behawioralne. Profilaktyka i terapia. Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii. Fundacja Praesterno.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych, Dz.U. z 2003 r. Nr 151, poz. 1469, § 7 ust. 1, § 2 ust. 2, 4.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025, Dz.U. z 2021 r., poz. 642.
Stańdo-Kawecka, B. (2014). Wybrane problemy profesjonalizacji personelu więziennego. W: P. Stępniak (red.), Blaski i cienie współczesnej przestrzeni penitencjarnej. Człowiek a system (42–55). Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Pedagogiczno-Artystyczny w Kaliszu.
Stępniak, P. (2014). Kilka trudnych pytań o polską resocjalizację penitencjarną, W: P. Stępniak (red.), Blaski i cienie współczesnej przestrzeni penitencjarnej. Człowiek a system (31–41). Wydawnictwo Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Pedagogiczno-Artystyczny w Kaliszu.
Szwejka, Ł. (2023), Kompetencje kadry penitencjarnej w zakresie ograniczania zaburzeń uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w badaniach sondażowych. M. Piasecka, J. Kusztal, Ł. Szwejka, S. Lizińczyk, A. Nastazjak, E. Podolak, K. Piątek, Zaburzenia uprawiania hazardu wśród osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych (181–192). Impuls.
Turner, N.E., Preston, D.L., McAvoy, S., Gillam, L. (2013). Problem Gambling Inside & Out: The Assessment of Community and Institutional Problem Gambling in the Canadian Correctional System. Journal of Gambling Studies, 29(3), 435–451. https://doi.org/10.1007/s10899-012-9321-1
Urban, B. Stanik J.M. (2007), Resocjalizacja (t. 1 i 2). PWN.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 127, art. 67.
Zarządzenie nr 19/16 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 14 kwietnia 2016 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników działów penitencjarnych i terapeutycznych oraz oddziałów penitencjarnych. Dz. Urz. CZSW. 2004.1.2, § 3 i § 4 ust 1–3.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Justyna Kusztal, Małgorzata Piasecka, Łukasz Szwejka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
