EDUKACJA WŁĄCZAJĄCA A BUDOWANIE SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
DOI:
https://doi.org/10.34813/37coll2025Słowa kluczowe:
edukacja włączająca, społeczeństwo obywatelskie, inkluzja społecznaAbstrakt
Celem artykułu jest analiza relacji pomiędzy społeczeństwem obywatelskim i edukacją włączającą. Zapewnianie dostępu do dobrej jakości edukacji całemu społeczeństwu jest niewątpliwie jednym z rozwiązań polityki edukacyjnej, które umożliwia ruchliwość społeczną, zachowanie pluralizmu kulturowego oraz ewolucję społeczeństwa otwartego (Popper, 1993).
Działania podejmowane na poziomie systemowych rozwiązań edukacyjnych, polityki oświatowej i polityki społecznej nie tylko realnie wpływają na jakość kształcenia, ale również tworzą odpowiednie warunki do rozwoju inkluzji społecznej, aktywizacji i zaangażowania lokalnych społeczności wokół szkół. W prezentowanym artykule ukazano w jaki sposób podstawowe założenia edukacji włączającej (Ainscow, Booth, Dyson, 2006) korespondują z determinantami społeczeństwa obywatelskiego, takimi jak równouprawnienie jednostek w dysponowaniu zdolnościami (korzystanie z równych szans i możliwości indywidualnego rozwoju), kulturą obywatelską (rozumianą jako respektowanie prawa, poczucie odpowiedzialności, szacunek dla innego człowieka) czy funkcją integrującą oraz edukacyjną. Przeprowadzona analiza pozwala odpowiedzieć na pytanie: Czy rozwój i upowszechnianie edukacji włączającej może być realnym krokiem ku budowaniu społeczeństwa obywatelskiego?
Bibliografia
Ainscow, M., Booth, T., Dyson, A. (2006). Improving Schools, Developing Inclusion. London: Routledge.
Barber, B. (1997). Dżihad kontra McŚwiat. Warszawa: Wydawnictwo MUZA.
Boguszewski, R. (2018). Społeczeństwo otwarte w teorii i praktyce. Warszawa: Wydawnictwo SGGW.
Booth, T., Ainscow, M. (2002). Index for Inclusion: Developing Learning and Participation in Schools. Bristol: Centre for Studies on Inclusive Education.
Booth, T., Ainscow, M. (2011). Przewodnik po edukacji włączającej: rozwój kształcenia i czestnictwa w życiu szkoły. Warszawa: Olimpiady Specjalne Polska.
Bruner, J. (2006). Kultura edukacji. Kraków: Universitas.
Chrzanowska, I., Szumski, G. (2019). Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole. Warszawa: Wydawnictwo FRSE.
Chlewicki, M. (2014). Społeczeństwo otwarte i jego przyjaciele. O Popperowskiej interpretacji Marksa. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria R, 4 (92), 301-314.
Głodkowska, J. (2010). Model kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – różnice nie mogą dzielić. W: Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa: Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Goodley, D. (2014). Dis/Ability Studies. Theorizing disables and ableism. New York: Routledge.
Jachimczak, B. (2018). Kształcenie nauczycieli dla edukacji włączającej. Studia Edukacyjne, (48), 33–43.
Hardy, I., Woodcock, S. (2015). Inclusive Education Policies: Discourses of Difference, Diversity and Deficit. International Journal of Inclusive Education, 19, 141-164.
Masschelein, J., Simons, M. (2005). The Strategy of the Inclusive Education Apparatus. Studies in Philosophy and Education, 24:117-138. DOI 10.1007/s11217-004-6527-4
Melosik Z. (2006). Pedagogika postmodernizmu. W: Z. Kwieciński, B. Śliwerski (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki, T. 1. (s. 452-463). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nieto S., Bode P. (2007). Affirming Diversity. The Sociopolitical Context of Multicultural Education. Boston: Allyn & Bacon.
Pietrzyk-Reeves, D. (2006). Współczesny kształt idei społeczeństwa obywatelskiego. W: B. Krauz-Mozer, P. Borowiec (red.), Czas społeczeństwa obywatelskiego. Między teorią a praktyką. (s. 13-32). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Pietrzyk-Reeves, D. (2012). Idea społeczeństwa obywatelskiego. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Popper, K. (1993). Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. Tom I. Warszawa: PWN.
Porębski, Cz. (2005). Człowiek w społeczeństwie całkowicie otwartym. Diametros, 5, 160-168.
Rzeźnicka-Krupa, J. (2019). Edukacja i niepełnosprawność - wyrównywanie szans czy reprodukcja społecznych nierówności. Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 33, 52-70.
Rzeźnicka-Krupa, J. (2020). Konstruktywizm i pedagogika różnorodności w kontekście edukacji włączającej. Problemy Wczesnej Edukacji, 51 (4), 153-166.
Sasinowski, H. (2012). Społeczeństwo obywatelskie i jego rola w budowie demokracji. Economy and Management, 1/2012, 30-47.
Sheets R.H. (2004). Diversity Pedagogy. Examining the Role of Culture in the Teaching-Learning Process. Boston: Allyn & Bacon.
Szumski, G. (2009). Integracyjne kształcenie niepełnosprawnych. Sens i granice zmiany edukacyjnej. Warszawa: PWN.
Szumski, G. (2010). Wokół edukacji włączającej. Warszawa: Akademia Pedagogiki Specjalnej.
Szumski, G. (2011). Teoretyczne implikacje koncepcji edukacji włączającej. W: Z. Gajdzica (red.), Uczeń́ z niepełnosprawnością̨ w szkole ogólnodostępnej (s.13-21). Sosnowiec: Wydawnictwo Humanitas.
Walentowicz, H. (2014). Wrogowie społeczeństwa otwartego? Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria R., Nr 4 (92), 315-328.
Valle, J. W., Connor, D. J. (2019). Rethinking Disability: A Disability Studies Approach to Inclusive Practices. London-New York: Routledge.
Zamkowska, A. (2011). Bariery i uwarunkowania edukacji włączającej. W: Z. Gajdzica (red.), Uczeń́ z niepełnosprawnością̨ w szkole ogólnodostępnej. Sosnowiec: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanitas.
Zamojski, P. (2022). Edukacja jako rzecz publiczna. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Akty prawne:
Deklaracja z Salamanki - Wytyczne dla Działań w zakresie Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych przyjęta przez Światową Konferencję Dotyczącą Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych: Dostęp i Jakość w dniach 7-10 czerwca 1994 roku. Online: https://images.elk.pl/213/8761/ (dostęp 16 września 2023).
Deklaracja Polityczna „Poprawa jakości życia osób niepełnosprawnych – wzmocnienie spójnej polityki na rzecz i poprzez pełne uczestnictwo” z dnia 7-8 maja 2003 roku. Online: https://docplayer.pl/4966470-Malaga-hiszpania-7-8-maja-2003.html (dostęp 20 września 2023).
Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 roku. Online: https://brpd.gov.pl/konwencja-o-prawach-dziecka/ (dostęp 17 września 2023).
Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 13 grudnia 2006 roku. Online: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/konwencja-onz-o-prawach-osob-niepelnosprawnych (dostęp 17 września 2023).
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1948 roku. Online: https://www.unesco.pl/fileadmin/user_upload/pdf/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka.pdf (dostęp 21 września 2023).
Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 25 września 2015 roku. Online: https://www.un.org.pl/agenda-2030-rezolucja (dostęp 21 września 2023).
Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 roku. Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" pozycja 218. Online: https://niepelnosprawni.gov.pl/p,170,strategia-na-rzecz-osob-z-niepelnosprawnosciami-2021-2030 (dostęp 18 września 2023).
Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych przyjętych przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 grudnia 1990 roku. Online: https://www.tus.org.pl/uploads/dokumenty/standardowe_zasady_wyrownywania_szans_osob_niepelnosprawnych.pdf dostęp 18 września 2023).
Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030 przyjęta na mocy Uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. Online: https://niepelnosprawni.gov.pl/a,1180,strategia-na-rzecz-osob-z-niepelnosprawnosciami-2021-2030-ogloszona-w-dzienniku-urzedowym-rzeczypospolitej-polskiej-monitor-polski (dostęp 21 września 2023).
Ustawa o Systemie Oświaty z dnia 7 września 1991 r. Dz. Ustaw 1991, 95, 425. Online: //www.prawo.vulcan.edu.pl/przegdok.asp?qdatprz=akt&qplikid=1 (dostęp 10 stycznia 2023). Ustawa Prawo Oświatowe z dn. 14 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, 1672, 1718 i 2005). Online: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20170000059/U/D20170059Lj.pdf (dostęp 18 sierpnia 2023).
Światowa Deklaracja „Edukacia dla Wszystkich” przyjęta przez Światową Konferencję UNESCO w 1990 roku. Online: https://www.unesco.pl/edukacja/edukacja-dla-wszystkich/ (dostęp 18 sierpnia 2023).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Dagmara Kubiak-Kazuła, Jolanta Rzeźnicka-Krupa
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
