KLIMAT ORGANIZACYJNY SZKOŁY A POSTRZEGANIE WSPARCIA SPOŁECZNEGO. PERSPEKTYWA UCZNIÓW I NAUCZYCIELI
DOI:
https://doi.org/10.34813/23coll2025Słowa kluczowe:
klimat organizacyjny, wsparcie społeczne, szkołaAbstrakt
Cel. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie związku łączącego klimat szkoły postrzegany przez nauczycieli z poczuciem wsparcia społecznego doświadczanego w szkole przez uczniów. Klimat organizacyjny wg koncepcji D. Kolba to subiektywnie postrzegana relacja między uczestnikami organizacji a organizacją. Zgodnie z teorią wymiany społecznej (Blau, 1964; Gouldner, 1960; Emmerson, 1976), koncepcją zachowań obywatelskich w organizacji (OCB) (Organ, 1988) oraz koncepcją spostrzeganego wsparcia organizacyjnego (POS) (Eisenberger i in.,1986) relację między pracownikami a organizacją można rozpatrywać w kategoriach wzajemnej wymiany: im wyższy poziom wsparcia pracownicy spo-strzegają ze strony organizacji, tym więcej wsparcia udzielają współpracownikom i klientom (Eisenberger i in., 2001). Założono zatem, że istnieje pozytywny związek między klimatem organizacyjnym w percepcji nauczycieli a stopniem, w jakim uczniowie czują się przez nich wspierani.
Procedura badania. W anonimowym badaniu kwestionariuszowym uczestniczyło łącznie n = 489 uczniów i n = 64 nauczycieli z 7 szkół zawodowych w mieście liczącym około 120 tysięcy mieszkańców na północy Polski. Do oceny klimatu organizacyjnego przez nauczycieli zastosowano kwestionariusz klimatu organizacyjnego Kolba. Uczniowie oceniali poziom spostrzeganego przez nich wsparcia ze strony ich wychowawcy, innych nauczycieli oraz dyrekcji szkoły na pięciopunktowej skali. Analizę statystyczną zebranych danych wykonano za pomocą programu SPSS STATISTICS 28.
Wyniki. Ze spostrzeganym przez uczniów wsparciem ze strony wychowawcy, nauczycieli oraz dyrekcji szkoły powiązane były istotnie dodatnio takie wymiary klimatu organizacyjnego oceniane przez kadrę dydaktyczną, jak poczucie ciepła i poparcia ze strony współpracowników oraz kierownictwo oparte na wiedzy i fachowości. Nie stwierdzono istotnego związku dla takich wymiarów klimatu organizacyjnego jak wymagania i nagradzanie.
Wnioski: W świetle uzyskanych danych klimat organizacyjny szkoły jest istotnie powiązany ze wspar-ciem spostrzeganym przez uczniów. Mimo, iż opisane badanie miało charakter korelacyjny, kierunek zaobserwowanego związku intuicyjnie prowadzi raczej od spostrzeganego klimatu przez nauczyciela do spostrzeganego wsparcia przez ucznia, a nie odwrotnie. Wynik ten może mieć zastosowanie w programach doskonalących jakość funkcjonowania placówek oświatowych.
Bibliografia
Adnans, A. A., Hadiyani, S., Zahreni, S., & Fahmi, F. (2021). Organizational citizenship behavior on nurses: the role of organizational climate and commitment. Jurnal Organisasi dan Manajemen, 17(1), 32-41.
Agyemang, C.B. (2013). Perceived Organizational Climate and Organizational Tenure on Organizational Citizenship Behaviour: Empirical Study among Ghanian Bank. European Journal of Business and Management, 5(26), 132-142.
Ali, Z., Tatlah, I.A., Amin, M., Saleem, K. (2014). School Climate: a Predictor for Student’s Academic Achievement. International Journal of AYER, 3, 71-82.
Baka, Ł. (2013). Relacje społeczne w pracy jako moderator zależności: wymagania w pracy – zdrowie psychiczne i fizyczne nauczycieli. Psychologia Społeczna, 4(27), 422-434.
Baka, Ł. (2016). Osobowościowe wyznaczniki obywatelskich zachowań organizacyjnych – przegląd badań. Czasopismo Psychologiczne, 22(2), 195-204. Doi: 10.14691/CPPJ.22.2.195
Baltes, B.B. (2001). Psychological Climate in the Work Setting. W: International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (s. 12355-12359). Elsevier. Doi: 10.1016/B0-08-043076-7/01437-6
Bańka, A. (2000). Psychologia pracy. W: J. Strelau (red.). Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 3, Gdańsk: GWP.
Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. New York: Wiley.
Burns, W., Dipaola, M.F. (2013). A study of organizational justice, organizational citizenship behavior, and student achievment in high schools. American Secondary Education, 42(1), 4-23.
Chełpa, S. (1993). Walidacja kwestionariusza klimatu organizacyjnego Kolba. Przegląd Psychologiczny, XXXVI(3), 379-387.
Cichoń, S. (2013). Szkoła wyższa jako nowoczesna organizacja. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 1(61), 139-154.
Czarnota-Bojarska, J. (2011). Zachowania obywatelskie w organizacji – próba konstrukcji narzędzia pomiaru. W: J. Czarnota-Bojarska, I. Zinserling (red.). W kręgu psychologii społecznej. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego (s.145-157).
DiPaola, M. F.,Tschannen-Moran, M. (2001). Organizational citizenship behavior in schools and it’s relationship to school climate. Journal of School Leadership, 11, 424-447.
DiPaola, M.F., Hoy, W.K. (2005a). Organizational citizenship of faculty and achievement of high school students. The High School Journal, 88(3), 35-44
DiPaola, M.F., Hoy, W.K. (2005b). School characteristics that foster organizational citizenship behavior. Journal of School Leadership, 15(4), 387-406.
Einsenberger, R., Armeli, S., Rexwinkel, B., Lynch, P.D., Rhoades, L. (2001). Reciprocation of Perceived Organizational Support. Journal of Applied Psychology, 86(1), 42-51.Doi: 10.1037/0021-9010.86.1.42
Einsenberger, R., Fasola, P., Davis-LaMastro, V. (1990). Perceived Organizational Support and Employee Diligence, Commitment, and Innovation. Journal of Applied Psychology, 75(1), 51-59.
Eisenberger, R., Huntington, R., Hutchison, S. Sowa, D. (1986). Perceived Organizational Support. Journal of Applied Psychology, 71 (3), 500-507.
Emmerson, R.M. (1976). Social Exchange Theory. Annual Review of Sociology, 2, 335-362.
Elstad, E., Christophersen, K.A., Turmo, A. (2011). Social exchange theory as an explanation of organizational citizenship behaviour among teachers, International Journal of Leadership in Education: Theory and Practice, 14(4), 405-421, Doi: 10.1080/13603124.2010.524250
Farooqui, M.R. (2012). Measuring Organizational Citizenship Behavior (OCB) as a Consequence of Organizational Climate. Asian Journal of Business Management, 4(3), 294-302.
Gojny, M. (2013). Studia nad relacją postrzegane wsparcie społeczne – zachowania obywatelskie w organizacji. Perspektywa społecznej teorii wymiany. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica. 282, 97-106
Gouldner, A.W. (1960). The Norm of Reciprocity: a Preliminary Statement. American Sociological Review, 25(2), 161-178.
Hanson, J., Niqab, M., Arif, T. (2022). Organizational Citizenship Behaviour (OCB) In Educational Settings: A Narrative Review. JISR management and social sciences & economics, 20(1), 21-42.
Harsono, S., Widyantorob, H, Prawitowatic, T., Rachmatd, B. (2021). Service-oriented organizational citizenship behavior, service quality and customer citizenship behavior: comparison of implementation and evaluation from the perspective of bank customers. Market-Tržište, 33(1), 75-92. Doi:10.22598/mt/2021.33.1.75
Holsblat, R. (2014). The Relationship between Commitment to the Organization, Perceived Organizational Support, Job Satisfaction, and Organizational Citizenship Behavior of Teachers. American Journal of Educational Research, 2(12), 1175-1181.
Homans, G.C. (1961). Social Behavior: its Elementary Forms. New York.
Hsieh C-C, Chien W-C, Yen H-C and Li H-C (2022). Same same but different? Exploring the impact of perceived organizational support at the school and teacher levels on teachers’ job engagement and organizational citizenship behavior. Frontiers in Psychology, 13. Doi: 10.3389/fpsyg.2022.1067054
Jain, A.K., Malhotra, N.K., Guan, C. (2012). Positive and Negative Affectivity as Mediators of Volunteerism and Service-Oriented Citizenship Behavior and Customer Loyalty. Psychology and Marketing, 29(12), 1004-1017. Doi: 10.1002/mar.20582
Jones, A. P., & James, L. R. (1979). Psychological climate: dimensions and relationships of individual and aggregated work environment perceptions. Organizational Behavior and Human Performance, 23, 201–250.
Klukow, J., Pieszczek, M., Foryś, Z., Dębska, G. (2022). Klimat organizacyjny w środowisku pracy pielęgniarek i pielęgniarzy w czasie pandemii COVID-19. Państwo i Społeczeństwo, XXII, 1, 127-140.
Kolb O.A. (1972). Organizational psychology. An experimental approach. Prentice Hall, Englewood Clitfs.
Kopelman, R.E., Brief, A.P., Guzzo, R.A. (1990). The role of climate and culture in productivity. W: B. Schneider (Red.). Organizational climate and culture. San Francico: Jossey-Bass. (pp 282-318).
Köse, A. (2016). The Relationship between Work Engagement Behavior and Perceived Organizational Support and Organizational Climate. Journal of Education and Practice, 7(27), 42-52.
Kulesza, M., Kulesza M. (2015). Klimat szkoły jako kategoria opisowa środowiska szkolnego. Pedagogika społeczna, 3(57). 113-125.
Kulesza M. (2007). Klimat szkoły – elementy, determinanty, oddziaływanie. Problemy Opiekuńczo Wychowawcze, 2, 3-13.
Kurtessis, J.N., Eisenberger, R., Ford, M.T., Buffardi, L.C., Stewart, K.A., Adis, C.S. (2017). Perceived Organizational Support: A Meta-Analytic Evaluation of Organizational Support Theory. Journal of Management, 43(6), 1854-1884. Doi: 10.1177/0149206315575554
Lipińska-Grobelny, A. (2021). Organizational climate and counterproductive work behaviors – the moderating role of gender. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health, 34(4), 513-525. Doi: 10.13075/ijomeh.1896.01623
Lubrańska, A. (2011). Klimat organizacyjny a doświadczanie wypalenia zawodowego. Medycyna Pracy, 62(6), 623-631.
Lubrańska, A. (2014). Klimat organizacyjny wobec obciążeń pracą w aspekcie wieku i płci pracownika. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, 5, 69-80.
Lubrańska, A. (2017). Klimat organizacyjny wobec zarządzania wiekiem. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, 1, 105-117
Lubrańska, A. (2021). Klimat organizacyjny a konflikty ról w perspektywie równowagi praca-życie. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, 3, 65-80. Doi: 10.5604/01.3001.0015.0599
Moorman, R.H., Blakley, G.L., Niehoff, B.P. (1998). Does Perceived Organizational Support Mediate the Relationship Between Procedural Justice and Organizational Citizenship Behavior? Academy of Management Journal, 41(3), 351-357.
Organ, D. W. (1988). Organizational citizenship behavior: The good soldier syndrome. Lexington Books, D. C. Heath and Com.
Ostaszewski, K. (2012). Pojęcie klimatu szkoły w badaniach zachowań ryzykownych młodzieży. Edukacja, 4(120), 22-38.
Otrebski, W. (2022). The Correlation between Organizational (School) Climate and Teacher Job Satisfaction—The Type of Educational Institution Moderating Role. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19, 6520. Doi: 10.3390/ijerph19116520
Otręba, R. (2021). Szkoła jako obiekt zarządzania publicznego. W: K. Gawroński, J. Barszczewski, M. Dutka-Mucha, B. Zajda (red.). Współdziałanie w realizacji zadań oświatowych. Warszawa: Wolters Kluwer Polska. s.99-110.
Parker, C.P., Baltes, B.B., Young, S.A, Huff, J.W., Altman, R.A., Lacost, H.A., Roberts J.E. (2003). Relationship between psychological climate perceptions and work outcomes: a meta-analytic review. Journal of Organizational Behavior, 24, 389-416. Doi: 10.1002/job.198
Piorunek, M. (2019). Zaufanie interpersonalne w środowisku pracy. Analiza teoretyczna. Rocznik Pedagogiczny, 42, 55-72.
Podsakoff, P.M., MacKenzie, S.B. (1997). Impact of Organizational Citizenship Behavior on Organizational Performance: A Review and Suggestions for Future Research. Human Performance, 10(2), 133-151.
Podsakoff, P.M., MacKenzie, S.B., Paine, J.B., Bachrach, D.G. (2000). Organizational Citizenship Behaviors: A Critical Review of the Theoretical and Empirical Literature and Suggestions for Future Research. Journal of Management, 26(3), 513-563.
Po-Hsuan Wu and Jui-Fan Liao, (2016). Service-Oriented Organizational Citizenship Behavior, Perceived Service Quality and Customer Satisfaction in Hospitality Industry. Journal of Applied Sciences, 16, 18-24.
Rachel Holsblat, (2014). The Relationship between Commitment to the Organization, Perceived Organizational Support, Job Satisfaction, and Organizational Citizenship Behavior of Teachers. American Journal of Educational Research, 2(12), 1175-1181. Doi: 10.12691/education-2-12-7.
Rhoades, L., Eisenberger, R. (2002). Perceived Organizational Support: A Review of The Literature. Journal of Applied Psychology, 87, 4, 698-714.
Ross, T.A. (1976). The organizational climate of schools. International Review of Education, 22, 441-463.
Selamat, N., Samsu, N.Z., Kamalu, N.S.M. (2013). The impact of organizational climate on teacher’sjob performance. Educational Research, 2(1), 71-82. Doi: 10.5838/EREJ.2013.21.06
Setton, R.P., Bennett, N., Liden, R.C. (1996). Social Exchange in Organizations: Perceived Organizational Support, Leader-Member Exchange, and Employee Reciprocity. Journal of Applied Psychology, 81(3), 219-227.
Shanock, L.R., Eisenberger, R. (2006). When Supervisors Feel Supported: Relationships With Subordinates’ Perceived Supervisor Support, Perceived Organizational Support, and Performance. Journal of Applied Psychology, 91(3), 689-695. Doi: 10.1037/0021-9010.91.3.689
Shore, L.M., Colye-Sapiro, J.A-M., Chen, X-P., Tetrick, L.E. (2009). Social Exchange in Work Settings: Content, Process and Mixed Models. Management and Organization Review, 5(3), 289-302. Doi: 10.1111/j.1740-8784.2009.00158.x
Sypniewska, B. (2020). Counterproductive Work Behavior and Organizational Citizenship Behavior. Advances in Cognitive Psychology, 16(4), 321-328. Doi: 10.5709/acp-0306-9
Świętochowski, W. (2007). Klimat organizacyjny jako jeden z zasobów radzenia sobie ze stresem – badania porównawcze pracowników polskich i niemieckich firm. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psichologica, 11, 147-159.
Thapa, A., Cohen, J., Guffey, S., Higgins-D’Alessandro, A. (2013). A Review of School Climate Research. Review of Educational Research, 83(3), 357-385. Doi:10.3102/0034654313483907
Tittenbrun, J. (1981). Teoria wymiany społecznej George’a C. Homansa. Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny, rok XVIII, zeszyt 2, 187-203. Poznań: Wydział Prawa i Administracji UAM
Wang, M.L. (2009). Does Organizational Support Promote Citizenship in Service Settings? The Moderating Role of Service Climate. The Journal of Social Psychology, 149(6), 648-676.
Wangombe, J.G., Wambui, T.W., Kamau, A.W. (2014). The Perceived Supervisor and Organizational suport on Organizational Climate. Journal of Humanities and Social Sciences,19(3), 53-69.
Wojtkowska, K., Andersz, N., Czarnota-Bojarska, J. (2016). Adapting The Survey Of Perceived Organizational Support. Polish Journal of Applied Psychology, 14(4), 47-58. Doi: 10.1515/pjap-2015-0067
Wu, C.C., Liu, N.T. (2014). Perceived Organizational Support, Organizational Commitment and Service-Oriented Organizational Citizenship Behaviors. International Journal of Business and Information, 9(1), 61-88.
Wu, P-H, Liao, J-F. (2016). Service-Oriented Organizational Citizenship Behavior, Perceived Service Quality and Customer Satisfaction in Hospitality Industry. Journal of Applied Sciences, 16, 18-24. DOI: 10.3923/jas.2016.18.24
Wudarzewski, G. (2012). Wybrane koncepcje klimatu organizacyjnego. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu, 32, 221-242.
Wudarzewski, G. (2013). Wymiary i składniki klimatu organizacyjnego w świetle badań literaturowych. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu, 33, 59-78.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Skuzińska, Mieczysław Plopa
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
