HUMANISTYCZNE ASPEKTY EDUKACJI JAKO ANTIDOTUM NA KATASTROFĘ.
AKTUALNOŚĆ TEZ JERZEGO STEMPOWSKIEGO
DOI:
https://doi.org/10.34813/38coll2024Słowa kluczowe:
humanistyka, tradycja, uniwersytet, edukacja, Jerzy StempowskiAbstrakt
W artykule skonfrontowano, dominujące dziś, wyobrażenia o roli i kształcie uniwersytetu z poglądami i praktykami edukacyjnymi polskiego eseisty i erudyty Jerzego Stempowskiego (1893–1969). Zrekonstruowano model kształcenia, za którym opowiadał się Stempowski. Zawiera on następujące elementy: podstawę wykształcenia stanowią przedmioty humanistyczne (w tym kanon literatur klasycznych, historia, wiedza o sztuce), które zapewniają szeroki horyzont intelektualny i mają przygotować do indywidualnych, świadomych wyborów; istotnym elementem procesu kształcenia jest kompetentny, odpowiedzialny nauczyciel, otwarty na rozmowę i dysponujący czasem dla słuchacza/ucznia. Stempowski zwracał ponadto uwagę na fundamentalne, kulturotwórcze znaczenie pamięci oraz nie podlegające regulacjom zależności między pracą twórczą i czasem potrzebnym do stworzenia dzieł wybitnych, ponadczasowych. Wiele poglądów Stempowskiego na edukację ma charakter uniwersalny. Należy je przypominać i wykorzystywać we współczesnych dyskusjach o miejscu i roli wykształcenia humanistycznego.
Bibliografia
Bolecki, W. (2024). Pamięć – tożsamość – kultura (na podstawie rozmowy z Michałem Łuczewskim). Arcana, 1, 127–142.
Czapski, J. (1997). O Pawle Hostowcu. W: J. Czapski, Tumult i widma. Znak.
Czechanowski, P., Drygas, P. (2018). Krytyczny przewodnik po zmianach na uniwersytecie. Znak, 10, 16 – 21.
Drewnowski, T. (1987). Rzecz russowska. O pisarstwie Marii Dąbrowskiej. Wydawnictwo Literackie.
Gadamer, H.-G. (2008). Przeszłość, tradycja, edukacja. To, co stare i to, co nowe (tłum. P. Sosnowska). W: H.-G. Gadamer, Teoria, etyka, edukacja. Eseje wybrane. Wydawnictwa UW.
Grochowska, M. (2019). W czasach szaleństwa. Hertz – Fiłosofow – Stempowski – Moltke. Wydawnictwo Agora.
Hajduk, J. (2016). Fantazje mimowolnego podróżnika. Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu.
Huxley, A. (2002). Nowy wspaniały świat (tłum. B. Baran). Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA.
Kowalczyk, A. S. (1997). Nieśpieszny przechodzień i paradoksy. Rzecz o Jerzym Stempowskim. Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej.
Kowalczyk, A. S. (2001). Labirynt, palimpsest. W: J. Stempowski, Od Berdyczowa do Lafitów (s. 5–20). Czarne.
Kozicka, D. (2003). Wędrowcy światów prawdziwych. Dwudziestowieczne relacje z podróży. TAiWPN UNIVERSITAS.
Krakowiak, M. (1994). „Historia zerwana z łańcucha”, czyli katastrofizm Jerzego Stempow- skiego. Ruch Literacki, 1–2, 45–58.
Krakowiak, M. (2018). O obowiązku szukania. Wybory światopoglądowe polskich pisarzy z XX stulecia. LTW.
Krakowiak, M. (2022). O specyfice (i „podatności na zdradę”) międzywojennego katastrofizmu. Wizje – diagnozy – przestrogi. W: A. Maj, I. Copik przy współpracy J. Kucharskiej (red.), Wędrówki humanisty. Prace dedykowane Profesorowi Tadeuszowi Miczce (s. 199 – 211). Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”.
Kwiek, M. (2016). Uczeni nie mogą milczeć (rozm. A. Krzemińska). Polityka, 8, 72–75. Majewski, T. (2018). Nowa idea uniwersytetu. Znak, 10, 6–13.
Micińska-Kenarowa, H. (2003). O Jerzym Stempowskim zamiast recenzji z jego „Esejów”. W: H. Micińska-Kenarowa, Długi wdzięczności. Biblioteka „Więzi”.
Miciński, B. (1970). Odpowiedź na list Francesca obywatela rzymskiego. W: B. Miciński, Pisma. Eseje, artykuły, listy (wybór i oprac. A. Micińska). Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
Miciński, B., Stempowski, J. (1995). Listy (oprac. A. Micińska, J. Klejnocki, A. S. Kowalczyk). LNB.
Miłosz, Cz. (1983). Poezje. Czytelnik.
Sławek, T. (2021). A jeśli nie trzeba się uczyć... Wydawnictwo UŚ. https://doi.org/10.31261/PN.4046
Stempowski, J. [Paweł Hostowiec] (1981). Dzieci Warszawy w początkach XX stulecia. W: J. Stempowski, Eseje dla Kasandry. ABC.
Stempowski, J. (2000). Listy (wybór i red. B. Toruńczyk). Fundacja „Zeszytów Literackich”. Stempowski, J. (2001a). Literatura w okresie wielkiej przebudowy. W: J. Stempowski, Szkice literackie. T.I: Chimera jako zwierzę pociągowe 1926–1941 (s. 232–249; wybór i oprac.
J. Timoszewicz). Czytelnik.
Stempowski, J. (2001b). O współczesnej formacji humanistycznej. W: J. Stempowski, Szkice literackie. T. II: Klimat życia i klimat literatury 1948–1967 (s. 5 – 19; wybór i oprac. J. Timoszewicz). Czytelnik.
Stempowski, J. (2004). Zapiski dla zjawy oraz Zapiski z podróży do Delfinatu (tekst ustalił, przełożył i posłowiem opatrzył J. Zieliński). Noir sur Blanc.
Stempowski, J. (2012a). Granice literatury. W: J. Stempowski, Notatnik niespiesznego przechodnia. T.1. (zebrał i notą wstępną opatrzył J. Timoszewicz, oprac. D. Szczerba). Biblioteka „Więzi”.
Stempowski, J. (2012b). Między pracą i bezczynnością. W: J. Stempowski, Notatnik niespiesznego przechodnia. T.1. (zebrał i notą wstępną opatrzył J. Timoszewicz, oprac. D. Szczerba). Biblioteka „Więzi”.
Stempowski, J. (2014). Europa w 1938–1939. W: J. Stempowski, Bez tytułu oraz inne publi- kacje nieznane i zapomniane (wybrał J. Timoszewicz, oprac. i notami opatrzyli P. Ką- dziela i J. Timoszewicz). Biblioteka „Więzi”.
Stempowski, S. (1953). Pamiętniki (1870–1914) (wstęp M. Dąbrowska). Ossolineum Szpakowska, M. (1976). Światopogląd Stanisława Ignacego Witkiewicza. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Timoszewicz, J. (1999). Jerzego Stempowskiego spotkania z teatrem. W: J. Stempowski, Pamiętnik teatralny trzeciej klasy i inne szkice (wybór i oprac. J. Timoszewicz). Wydawnictwo Literackie.
Tomkowski, J. (1991). Jerzy Stempowski. Oficyna Wydawnicza INTERIM.
Tomkowski, J. (2000). Esej dla Jerzego Stempowskiego. W: J. Tomkowski, Dom chińskiego mędrca. Eseje o samotności. PIW.
Vetulani, A. (1976). Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945. Wydawnictwo MON.
Zdanowicz, A. (2006). Pozytywistów „etyka lektury”. W: E. Ihnatowicz, E. Paczoska (red.),
Etyka i literatura. Pisarze polscy lat 1863–1918 w poszukiwaniu wzorców życia i sztuki. Wydział Polonistyki UW.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Małgorzata Krakowiak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
