KSZTAŁCENIE KADR ZAKŁADÓW OPIEKUŃCZYCH ORAZ PRACOWNIKÓW SPOŁECZNO-OŚWIATOWYCH W STUDIUM SPOŁECZNYM KATOLICKIEJ SZKOŁY SPOŁECZNEJ W POZNANIU (1927–1939)
DOI:
https://doi.org/10.34813/36coll2024Słowa kluczowe:
praca społeczna, kształcenie pracowników społecznych, historia pomocy społecznej, praca socjalnaAbstrakt
Artykuł prezentuje działalność edukacyjną Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu, która w latach 1927–39 kształciła działaczy społecznych oraz kadry zakładów opiekuńczo-wychowawczych na poziomie średnim, a od 1937 roku na prawach szkoły wyższej. Celem opracowania jest uzupełnienie dotychczasowej wiedzy na temat szkoły, której jak dotąd poświęcono jedynie trzy artykuły naukowe oraz kilka haseł encyklopedycznych. Podjęto także próbę odtworzenia na podstawie dostępnych źródeł kadry wykładowców szkoły oraz zarysu programu nauczania, co wydaje się ważnym aspektem z punktu widzenia podejmowanych w przyszłości badań. Nakreślono dzieje szkoły, formy pracy, a także jej znaczenie oraz status w szkolnictwie II RP z sektora opieki społecznej.
Podstawę źródłową artykułu stanowią zbiory archiwalne z archiwów poznańskich, które z racji ich szczątkowego charakteru (dokumenty uległy zniszczeniu podczas wojny) zostały uzupełnione o pomijane dotąd w kontekście badania dziejów Katolickiej Szkoły Społecznej w postaci rozproszonych dokumentów ze zbiorów archiwów i instytucji, dotyczące działalności wykładowców oraz osób z nią związanych. Dla uzupełnienia materiału archiwalnego poddano kwerendzie zawartość czasopism i opracowań, zwłaszcza o proweniencji kościelnej, wydawanych w okresie funkcjonowania szkoły, a także publikacji powstałych w latach późniejszych, omawiających szeroki kontekst analizowanej problematyki.
Bibliografia
Banaszak, M. (1974). Narodziny Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu. Chrześcijanin w Świecie, 4, 82–93.
Bender, R. (2005). Katolicka Szkoła Społeczna. W: Encyklopedia białych plam (t. XIX, s. 16–164). Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne.
Bieńkowska, B. (red.). (2000). Informator o stratach bibliotek i księgozbiorów domowych na tery- toriach Polskich okupowanych w latach 1939–1945 (bez ziem wschodnich) (oprac. U. Paszkiewicz, J. Szymański). Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Brenk, M. (2014). Minęło 90 lat od uchwalenia Ustawy o opiece społecznej w Polsce. Praca Socjalna, 1, 113–123.
Brenk, M. (2022). Ks. Edward Kozłowski (1888–1940) – działacz społeczny, dyrektor Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu. Biografistyka Pedagogiczna, 7(1), 213–234. http://doi.org/10.36578/bp.2022.07.01
Brenk, M. (2019). Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu (1927–1939). Praca Socjalna, 3, 137–153. http://doi.org/10.5604/01.3001.0013.5705
Caritas catholica. (1928). Przewodnik Miłosierdzia, 5, 97–102.
Chamot, M. (1991). Polska myśl chrześcijańsko-społeczna w zaborze pruskim w latach 1890–1918. Adam Marszałek.
Chmielewski, W. (1927). Zasady księgowości fabrycznej z praktycznemi wskazówkami i ćwiczeniami, uwzględniającymi skombinowaną metodę włoską, niemiecką, amerykańska i francuską. Izba Przemysłowo-Handlowa w Poznaniu oraz Państwowa Szkoła Przemysłowa w Bydgoszczy.
Chmielewski, W. (1946). Rachunkowość przebitkowa dla samorządów. Składnica Ksiąg i Druków dla Samorządu Terytorialnego w Poznaniu.
Damazyn, M. (2017). Nie-ordynariusz gnieźnieński Stanisław Bross. Roczniki Teologiczne, 4, 133–156. https://doi.org/10.18290/rt.2017.64.4-7
Dulczewski, Z. (1996). O badaniach socjologicznych na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Z prof. dr. hab. Zygmuntem Dulczewskim rozmawiają: Jan Włodarek – dyrektor Instytutu Socjologii UAM i Stanisław Lisiecki – członek Kolegium Redakcyjnego PZ. Przegląd Zachodni, 4, 111–117.
Dulczewski, Z. (1997). Profesor Wyższego Katolickiego Studium Społecznego. W: S. Kozyr-Kowalski, A. Przestalski, J. Włodarek (red.), Krytyka rozumu socjologicznego. Praca zbiorowa, wydana z okazji 100-lecia urodzin Tadeusza Szczurkiewicza (s. 586–593). Zysk i S-ka.
Dybowski, J. (1938). Śp. prof. dr Paweł Gantkowski (lekarz, działacz społ.). Wspomnienia pośmiertne, Kronika Miasta Poznania, 4, 547–549.
Feuerstein, K. (1930). O kształcenie pracowników opieki społecznej. Przegląd Społeczny, 1, 5–9.
Gajewski, S. (2002). Krawczyk Władysław. Encyklopedia Katolicka, IX, 1234.
Głowinkowska, A. (1969). Wspomnienie o dr Marii Rymarkiewicz. Bibliotekarz, 6, 190.
Gulczyński, A. (2001). Stanisław Adamski (1875–1967). W: Wielkopolanie XX wieku (s. 19–37). Poznań.
Kamiński, K. (2013). Formacja katechetów zakonnych i świeckich w diecezji włocławskiej w XX wieku. Studia Włocławskie, 15, 202–222.
Karłowski, K. (1967). Śp. ks. Zygmunt Baranowski. Miesięcznik Kościelny Archidiecezji Poznańskiej, 18, 111–113.
Kosiek, Z. (1971). Marian Wachowski (1903–1970). Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 3, 603–607.
Kozłowski, E. (1924). O szkołę społeczną, Przewodnik Społeczny, 289–294.
Kozłowski, E. (1930). Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu. W: Pracownik oświatowy. Biuletyn XIV Konferencji oświatowej poświęconej sprawie kształcenia pracowników oświaty dorosłych. Krzemieniec, 22–25 maja 1930 r. (s. 126–128). Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.
Kozłowski, E. (1970). Doc. dr Marian Wachowski – współtwórca pedagogiki rolniczej. Biuletyn Pedagogiczny Szkolnictwa Rolniczego, 5, 154–160.
Kurs dla wychowawczyń i wychowawców zakładów zamkniętych. (1926). Przewodnik Miłosierdzia, 169–171.
Leśniewska, H. (1937). Dokształcanie wychowawców zakładów opiekuńczych. Drukarnia SS. Urszulanek S. J. K. Lubocześnicy pod Pniewami.
Leśniewska, E. (2009). Życie Wandy Szuman. W: B. Borowska-Beszta (red.), Wanda Szuman – pedagog i andragog specjalny – Szkice do portretu (s. 19–25). Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – PIB.
Łapot, M. (2018). Studium Pracy Społecznej we Lwowie (1935–1939). Pedagogika Społeczna, 2, 83–101.
Łoza, S. (1938). Czy wiesz kto to jest. Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej.
Malinowski, L. (1998). Geneza opieki socjalnej w Drugiej Rzeczypospolitej. W: L. Malinowski, M. Orłowska (red.), Praca socjalna służbą człowiekowi (s. 15–28). Wyd. Akademickie Żak. Maliszewski, T. (2013). Wyższe szkoły ludowe w koncepcjach pracy oświatowej ks. Antoniego Ludwiczaka. Studia Edukacyjne, 29, 169–190.
Piaszyk, M. (1979). Rola Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu w zawodowym dokształcaniu zakonnic. Roczniki Nauk Społecznych, 7, 85–104.
Pierwszy Ogólnopolski Zjazd Przedstawicieli Opieki Społecznej Samorządu Terytorialnego w Poznaniu, dnia 24 i 25 września 1933 [1933]. [Poznań], s. 70.
Piwowarczyk, M. (2015). Nowoczesne formy kształcenia pracowników społecznych na przykładzie Studium Pomocy Społecznej we Lwowie. W: A. Haratyk, N. Zayachkivska (red.),
Rozwój polskiej i ukraińskiej teorii i praktyki pedagogicznej na przestrzeni XIX i XX wieku, t. 5: Edukacja dorosłych w Polsce i na Ukrainie (XIX–XX w.) (s. 99–121). Atut.
Prospekt dwuletniego Kursu Pracy Społecznej Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu [na rok 1928/29]. (1928). Przewodnik Misłosierdzia, 7, 165–168.
Prospekt dwuletniego Kursu Pracy Społecznej Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu na rok 1930/31. (1930). Opieka nad Dzieckiem, 8, 400–402.
Prospekt Wyższego Katolickiego Studium Społecznego w Poznaniu, rok X, 1937/38. (1937). Czcionkami drukarni S.A. Ostoja.
Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 czerwca 1939. (1939). Stowarzyszenie Samopomoc Urzędników Polskiej Służby Zagranicznej.
Siwek, D., Wiśniewska, E. (2009). Historia życia Wandy Szuman, W: B. Borowska-Beszta (red.), Wanda Szuman – pedagog i andragog specjalny – Szkice do portretu (s. 96–104). Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – PIB.
Skład uniwersytetu w roku akademickim 1927/28. (1928). Czcionkami drukarni Uniwersytetu Poznańskiego.
Skład uniwersytetu w roku akademickim 1930/31. (1931). Czcionkami drukarni Uniwersytetu Poznańskiego.
Sprawozdanie Katolickiej Szkoły Społecznej za rok 1928. (1930). Przewodnik Społeczny, 1, 1–8. Statut Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu. (1927). Miesięcznik Kościelny Archidiecezyj Gnieźnieńskiej i Poznańskiej, 6, 32–34.
Statut Wyższego Katolickiego Studium Społecznego w Poznaniu. (1937). Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej, 5 lipca 1937.
Szczurek, T. (1957). Ks. Prof. Seweryn Kowalski (1890–1956). Ruch Biblijny i Liturgiczny, 10, 1–8. https://doi.org/10.21906/rbl.2598
Teinert, Z. (1976). Baranowski Zygmunt. W: F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, Z. Sułowski (red.),
Encyklopedia Katolicka (tom II, s. 11). Towarzystwo Naukowe KUL.
Theiss, W. (2001). Pedagogika społeczna okresu II Rzeczypospolitej. (Pytania o naukowy dys- kurs). W: E. Trempała, M. Cichosz (red.), Pedagogika społeczna. Tradycja – teraźniejszość – nowe wyzwania, (s. 15–24). Wszechnica Mazurska.
Ustawa z dnia 16 sierpnia 1923 r. o opiece społecznej, Dz.U. 1923 nr 92 poz. 726. https://doi.org/10.1007/BF01175674
Ustawa z dnia 22 lutego 1937 r. o prywatnych szkołach wyższych, Dz.U. 1937 nr 13, poz. 89. Wesołowski, A. (1981). Tadeusz Szczurkiewicz – działalność organizacyjno-naukowa i dy- daktyczna (w 85-lecie urodzin). W: A. Kwilecki (red.), 60 lat socjologii poznańskiej: praca zbiorowa (s. 135–143). Wydawnictwo Naukowe UAM.
Wincławski, W. (2011). Słownik biograficzny socjologii polskiej. Wydawnictwo UMK. Wyrobkowa-Pawłowska, W. (1991). Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej. W: E. Leś, J. Rosner (red.), Kształcenie pracowników socjalnych (s. 14–22).
Polskie Towarzystwo Pracowników Socjalnych.
Zakrzewski, Z. (1965). Prof. dr Stefan Rosiński. Z żałobnej karty. Kronika Miasta Poznania,
Dokumenty archiwalne
Archiwum Akt Nowych
Zespół Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego
a) Słuchacze szkół wyższych według języka ojczystego i wyznania w r. 1937/38 [1938]. Sygn. 155, k. 1-6.
Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu
Zespół Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu
a) Indeks nr 187 Studium Społecznego Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu, wł. Leonilla Hapońska, Sygn. 26.
b) Indeks nr 246 Wyższego Katolickiego Studium Społecznego w Poznaniu, wł. Krystyna Dmochowska, Sygn. 25.
c) Relacja Słuchaczki Marii Dmochowskiej [1977] . Sygn. 25.
Zespół Konsystorz Arcybiskupi
a) Korespondencja ks. E. Kozłowskiego z Kurią Arcybiskupią, Poznań, dn. 12 IV 1927, Sygn. KA 15927.
Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach
Zespół Kancelaria Biskupa Adamskiego
a) Korespondencja ks. E. Kozłowskiego z Ks. B. Kominkiem, Poznań, dn. 3 I 1936. Sygn. 168, k. 100-101.
b) Korespondencja ks. E. Kozłowskiego z Ks. bp. S. Adamskim, Poznań, dn. 19 XII 1936. Sygn. 168, k. 149.
c) Korespondencja bpa S. Adamskiego z ministrem Bronisławem Żongołłowiczem, Katowice dn. 10 X 1936.
Archiwum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
a) Dyplom ukończenia studiów magisterskich ks. Edwarda Kozłowskiego, Poznań dn. 25 II 1925, Sygn. 103d/820.
Archiwum Papieskiego Instytutu Studiów Kościelnych w Rzymie
Zespół Spuścizna Witolda Bronowskiego
a) Program wykładów w Katolickiej Szkole Społecznej w Poznaniu [1938], Sygn. 5, k. 4-14.
Archiwum Państwowe w Poznaniu
Zespół Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu:
a) Korespondencja ks. E. Kozłowskiego z W. Szuman, Poznań, dn. 31 XII 1930, Sygn. 1.
b) Korespondencja ks. E. Kozłowskiego z Antonim Brzdąkiewiczem, Poznań, dn. 30 V 1938, Sygn, 14.
Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
Zespół Spuścizna Tadeusza Szczurkiewicza:
a) Szczurkiewicz, T. [1967]. Życiorys. Sygn. 75.
b) Umowa dotycząca objęcia stanowiska stałego profesora Wyższego Katolickiego Studium Społecznego. Poznań, dn. 1 X 1929, Sygn. 39.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Mikołaj Brenk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
