PROCES DEINSTYTUCJONALIZACJI PIECZY ZASTĘPCZEJ W OPINII PROFESJONALISTÓW I PRAKTYKÓW
DOI:
https://doi.org/10.34813/25coll2026Słowa kluczowe:
piecza zastępcza, deinstytucjonalizacja, profesjonaliści, praktycyAbstrakt
Każdego roku do pieczy zastępczej trafia pewien procent dzieci, których rodzice nie mogą sprawować nad nimi opieki. Najkorzystniejszą sytuacją jest umieszczenie dziecka w pieczy rodzinnej, co zgodne jest z wytycznymi ONZ dotyczącymi strategii deinstytucjonalizacji. Celem badań było pozyskanie informacji na temat postępów procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej na podstawie wypowiedzi profesjonalistów i prak- tyków związanych z systemem pieczy zastępczej. Zastosowana metoda badań: W celu pozyskania materiału badawczego zastosowano indywidualny wywiad pogłębiony. Rezultaty: Badanie ujawniło, że proces deinstytutcjonalizacji pieczy zastępczej jest postrzegany jako kierunek konieczny, jednak jej realizacja na- potyka istotne bariery systemowe, takie jak niedobór rodzin zastępczych, starzenie się opiekunów, brak rodzin specjalistycznych, trudności w zabezpieczeniu opieki dla licznych rodzeństw oraz ograniczony dostęp do wsparcia psychologicznego i medycznego. Wnioski: Proces deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej postępuje zbyt wolno i wymaga systemowego wzmocnienia pieczy zastępczej oraz lepszego zabezpiecze- nia wsparcia specjalistycznego dla dzieci i opiekunów.
Bibliografia
Appathurai, C., Lowery, G., Sullivan, T. (1986). Achieving the vision of dein-stitutionalization: A role for foster care? Child and Adolescent Social Work, 3(1), 50–63. https://doi.org/10.1007/BF00757131.
Badora, S. (2009). Polski system opieki nad dzieckiem. W: S. Badora (red.), Przeciw sieroctwu. Zapobieganie, opieka, pomoc instytucjonalna (67–80). PWSZ.
Basiaga, J. (2015). Czynniki utrudniające funkcjonowanie zawodowych rodzin zastępczych. Polityka Społeczna, 1, 24–30.
Bitner, M., Luberadzka-Gruca, J., Wojtasińska, E., Skalec, A., Kulig, B., Kwa-śniewska-Sadkowska, A., Iwanowski, D. (2018). Postępy deinstytucjonali-zacji pieczy zastępczej. WISE Europa, Fundacja Przyjaciółka, Koalicja na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej.
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent–child attachment and healthy human development. Basic Books.
Braun V., Clarke V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa.
Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development. Experiments by nature and design. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674028845.
Broża, P. (2024). Specyfika i wyzwania w pracy koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej - rekomendacje dla praktyki pedagogicznej. Rozprawy Społeczne, 18(1), 235–248. https://doi.org/10.29316/rs/186045.
D'Andrade, A. C. (2005). Placement stability in foster care. W: G. P. Mallon, P. M. Hess (Eds.), Child welfare for the 21st century: A handbook of practices, policies, and programs (608–622). Columbia University Press.
Gajewska, G. (2009). Pedagogika opiekuńcza. Elementy metodyki. Pracownia Edukacyjno-Konsultacyjno-Wydawnicza „Gaja”.
Gajewska, G. (2020). Współczesne tendencje, problemy oraz wyzwania w opiece i wychowaniu. Teoria, metodyka i praktyka w opinii studentów. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Gajewska, G., Zapeński, P. (2024). Usamodzielnianie i samodzielność życiowa byłych wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych w narracjach biograficznych. Wydawnictwo Adam Marszałek. https://doi.org/10.15804/npw20244316.
Golczyńska-Grondas, A., Błaszczyk, M. (2020). Deinstytucjonalizacja placówek opieki całkowitej nad dziećmi i młodzieżą w województwie łódzkim. Regio-nalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi. https://doi.org/10.18778/8220-399-08.
Harewska, N., Gajewska, G. (2022). Profesjonalizacja rodzinnej pieczy zastęp-czej. Teoria a Praktyka. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Harlow, E. (2022). Children’s rights, deinstitutionalisation and the development
of foster care services across the world. Practice: Social Work in Action, 34(3), 171–183. https://doi.org/10.1080/09503153.2021.1909719.
Hrynkiewicz, J. (2006). Odrzuceni. Analiza procesu umieszczania dzieci w pla-cówkach opieki. ISP.
Jadczak-Szumiło, T. (2016). Teoria przywiązania i jej zastosowanie w pracy z rodziną. W: I. Krasiejko, M. Ciczkowska-Giedziun (red.), Praca socjalno-wychowawcza z rodziną w ujęciu wybranych koncepcji (17–32). Instytut Rozwoju Służb Społecznych.
Klimek, M., Kawa, M., Szczepaniak- Sienniak, J. (2024). Deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej. W: M. Grewiński, J. Lizut, P. Rabiej, (red.). Ogólnopol-ska diagnoza deinstytucjonalizacji usług społecznych na terenie 16 woje-wództw Polski (177–200). ROPS Toruń/ Uczelnia Korczaka, Elipsa.
Kobak, R. (1999). The emotional dynamics of disruptions in attachment rela-tionships: Implications for theory, research, and clinical intervention. W: J. Cassidy, P. R. Shaver, Handbook of attachment: Theory, research, and clin-ical applications (21–43). Guilford Press.
Kolankiewicz, M. (2022). Placówki opiekuńczo-wychowawcze. Historia i współ-czesność. Wydawnictwo Difin.
Konecki, T. (2012). Studia z metodologii badań jakościowych. PWN.
Konwencja o prawach dziecka, Dz. U. z 1991 r., nr 120, poz. 526.
Krzyszkowski, J. (2021). Wpływ deinstytucjonalizacji na zarządzanie i organi-zację instytucji lokalnej polityki społecznej. W: M. Grewiński, J. Lizut, (red.). Deinstytucjonalizacja w polityce społecznej – szanse i zagrożenia (57–71). Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium”.
Lys, V. (2020). Деінституалізація в системі децентралізації повноважень у сфері інституційного догляду та виховання дітей. Аспекти публічного управління, [Deinstytucjonalizacja w systemie decentralizacji uprawnień w zakresie instytucjonalnej opieki i wychowania dzieci. Aspekty zarządzania publicznego] 8(5), 52–61. https://doi.org/10.15421/152093.
Maison, D. (2007). Jakościowe metody badań marketingowych. W: D. Maison, A. Noga-Bogomilski, (red.). Badania marketingowe. Od teorii do praktyki (3–26). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Matejek, J. (2020). Rodzinna piecza zastępcza. Teoretyczne aspekty funkcjono-wania rodzin zastępczych. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedago-gicznego.
Masalska-Szymanek, W. (2012). Rodziny zastępcze zawodowe specjalistyczne – od szkolenia do praktyki. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 2, 31–32.
Młyniec, E. (2002). Opinia publiczna: Wstęp do teorii. Forum Naukowe.
Najwyższa Izba Kontroli. (2023, 12 kwietnia). Za dużo domów dziecka, za mało rodzin zastępczych.
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/deinstytucjonalizacji-pieczy-zastepczej.html
Nicpoń, M., Marzęcki, R. (2020). Pogłębiony wywiad indywidualny w bada-niach politologicznych. W: D. Mikułocka-Wójtowicz, (red.). Przeszłość – te-raźniejszość – przyszłość. Problemy badawcze młodych politologów (245–252). Wydawnictwo Libron.
Europejska Grupa Ekspertów ds. Przejścia od Opieki Instytucjonalnej do Opie-ki świadczonej na poziomie Lokalnych Społeczności (2012). Ogólnoeuro-pejskie wytyczne dotyczące przejścia od opieki instytucjonalnej do opieki świadczonej na poziomie lokalnych społeczności. Wytyczne w zakresie wdra-żania i wspierania trwałego przejścia od opieki instytucjonalnej do alterna-tywnych rozwiązań rodzinnych i opieki świadczonej na poziomie lokalnych społeczności w przypadku dzieci, osób niepełnosprawnych, osób mających problemy ze zdrowiem psychicznym oraz osób starszych w Europie. Bruksela. Belgia.
Pecora, P. J., Whittaker, J. K., Maluccio, A. N., Barth, R. P., DePanfilis, D. (2009). The child welfare challenge: Policy, practice, and research. Aldine Transaction Publishers.
Pilch, T., Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościo-we i jakościowe. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Racław, M. (2017). Zinstrumentalizowane rodzicielstwo. Rodziny zastępcze – między usługą a odruchem serca. Perspektywa socjologiczna. Wydawnictwo Edukacyjne Akapit.
Regulska, A. (2015). Educational care centres in the system of foster care in Poland. Studia nad Rodziną, 19(2), 262–270. https://doi.org/10.21697/snr.2015.37.2.14
Ruszkowska, M. (2013). Diagnoza rodzin zastępczych w obliczu dylematów współczesności. CRZL.
Ruszkowska, M. (2019). Rodziny pomocowe – „martwy zapis” w ustawie czy realna pomoc pieczy rodzinnej. Zeszyty Pracy Socjalnej, 24(1), 13–22. https://doi.org/10.4467/24496138ZPS.19.002.10750.
Ruszkowska, M. (2022). Instytucjonalna piecza zastępcza wobec zdolnych po-dopiecznych. Wydawnictwo Akademii Bialskiej Nauk Stosowanych.
Ruszkowska, M., Zmysłowska, M., Broża, P., Hauser, A. (2024). Raport rodzi-cielstwo zastępcze w Polsce. Wyzwania i rozwiązania. Fundacja Happy Kids. https://www.happykids.org.pl/wp-content/uploads/ 2024/03/
RAPORT_ RODZICIELSTWO_ZASTEPCZE_HAPPY_KIDS_2024.pdf
Schore, A. (2001). Effects of a secure attachment relationship on right brain development, affect regulation, and infant mental health. Infant Mental Health Journal, 22, 7–66. https://doi.org/10.1002/1097-0355(200101/04)22:1<7::AID-IMHJ2>3.0.CO;2-N.
Silverman, D. (2007). Interpretacja danych jakościowych. PWN.
Silverman, D. (2008). Prowadzenie badań jakościowych. PWN.
Steinhauer, P. D. (1991). The least detrimental alternative: A systematic guide to case planning and decision-making for children in care. University of To-ronto Press. https://doi.org/10.3138/9781442676626.
United Nations General Assembly. (2010). Guidelines for the alternative care of children. United Nations.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marzena Ruszkowska, Magdalena Zmysłowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
