PSYCHOLOGICZNE I SPOŁECZNE PREDYKTORY STRESU WŚRÓD POLSKICH EMIGRANTÓW
DOI:
https://doi.org/10.34813/42coll2025Słowa kluczowe:
stres, radzenie sobie ze stresem, emigracja, adaptacja, poczucie własnej skutecznościAbstrakt
Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej zapewniło polskim obywatelom większe możliwości emigracji zarobkowej do krajów członkowskich. Rynki pracy na Wyspach Brytyjskich stały się szczególnie atrakcyjnymi kierunkami dla polskich emigrantów. Choć praca za granicą umożliwiła wielu polskim rodzinom poprawę ich sytuacji ekonomicznej, jednocześnie stała się źródłem zwiększonego stresu. Celem tego badania było zidentyfikowanie psychologicznych i społecznych czynników determinujących podwyższony poziom stresu wśród polskich imigrantów, przy zastosowaniu adaptacji Transakcyjnego Modelu Stresu do analizy sposobów radzenia sobie emigrantów z wymaganiami emigracji.
Niniejszy artykuł przedstawia wyniki dwuetapowego badania przeprowadzonego wśród 362 polskich emigrantów mieszkających w Irlandii, Szkocji i Anglii (235 uczestników w etapie pierwszym i 127 w etapie drugim). Uczestnicy wypełnili baterię kwestionariuszy, w tym: Skalę wymogów emigracji, Skalę uogólnionej własnej skuteczności, Inwentarz Mini-COPE oraz Bilans moich stresorów. Badanie odpowiadało na następujące pytania: (1) Czy polscy emigranci w różnych krajach różnią się strategiami radzenia sobie i poziomem doświadczanego stresu? (2) Jakie czynniki przewidują poziom doświadczanego stresu?
Wyniki wskazały na znaczące różnice międzygrupowe w zakresie doświadczanego stresu związanego z adaptacją na emigracji oraz potwierdziły rolę poczucia własnej skuteczności w tym procesie. Analiza regresji dostarczyła modeli determinantów stresu wśród imigrantów. Biorąc pod uwagę homogeniczną strukturę grupy badawczej, można stwierdzić, że kontekst środowiskowy jest głównym czynnikiem znacząco determinującym proces radzenia sobie ze stresem. Autorzy sugerują, że większe różnice kulturowe między krajem pochodzenia a krajem docelowym prowadzą do większych trudności adaptacyjnych, skutkujących wyższym natężeniem doświadczanego stresu. Wyniki wskazują, że różnice w poziomach stresu wynikają z wielkości luki kulturowej między krajem pochodzenia imigrantów a krajami docelowymi.
Bibliografia
Achotegui J. (2005). Emigration in hard conditions: the Immigrant Syndrome with chronic and multiple stress. Vertex, 16(60), 105-13.
Aroian, K. (2010). The demands of immigration scale. W: O. Strickland i C. DiIorio (red.), Measurement of Nursing Outcomes: Self-care and Coping (s. 128-140). New York: Springer Publishing.
Aroian, K. J., Norris, A. E., Patsdaughter, C. A., Tran, T. V. (1998). Predicting psychological distress among former Soviet immigrants. International Journal of Social Psychiatry, 44(4), 284-294. https://doi.org/10.1177/002076409804400405
Aroian, K., Norris, A., Tran, T. Schappler-Morris, N. (1998). Development and psychometric evaluation of the Demands of Immigration Scale. Journal Of Nursing Measurement, 6, 175-194. https://doi.org/10.1891/1061-3749.6.2.175
Bak-Klimek, A., Karatzias, T., Elliott, L., & Maclean, R. (2015). The determinants of well-being among international economic immigrants: A systematic literature review and meta-analysis. Applied Research in Quality of Life, 10, 161-188. https://doi.org/10.1007/s11482-013-9297-8
Bandura, A. (2007). Teoria społecznego uczenia się. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bańka, A. (2006). Poradnictwo transnacjonalne. Cele i metody międzykulturowego doradztwa karier. Warszawa: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.
Bekteshi, V., Kang, S. W. (2020). Contextualizing acculturative stress among Latino immigrants in the United States: A systematic review. Ethnicity & Health, 25(6), 897-914. https://doi.org/10.1080/13557858.2018.1469733
Berry, J.W. (1992). Acculturation and adaptation in a new society. International Migration, 30, 69–85. https://doi.org/10.1111/j.1468-2435.1992.tb00776.x
Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology, 46(1), 5-34. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x
Berry, J. W. (2005). Acculturation: Living successfully in two cultures. International journal of intercultural relations, 29(6), 697-712. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x
Bujek-Kubas, I., Mojs, E. (2022). Temperament and styles of coping in a stressful situation and psychological consequences resulting from emigration. Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology, 17(1), 49-57. https://doi.org/10.5114/ nan.2022.117956
Bujek-Kubas, I., Kopczyński, P., Mojs, E. (2020). Styles of coping in a stressful situation, social support and psychological consequences in emigrants from the Netherlands. Journal of Medical Science, 89(4), e431-e431. https://doi.org/10.20883/medical.e431
Carver, C. S. (1997). You want to measure coping but your protocol's too long: consider the brief COPE. International Journal of Behavioral Medicine, 4, 92. https://doi.org/10.1207/ s15327558ijbm0401_6
Choy, B., Arunachalam, K., Gupta, S., Taylor, M., Lee, A. (2021). Systematic review: Accul-turation strategies and their impact on the mental health of migrant populations. Public Health in Practice, 2, 100069. https://doi.org/10.1016/j.puhip.2020.100069
Czarnecka, M. (2011). Stress and coping among recent Polish immigrants to the United Kingdom. Uniwersytet Łódzki. Unpublished master’s thesis.
Elgorriaga, E., Ibabe, I., & Arnoso, A. (2014). Psychosocial Adjustment of Spanish Emigrants and Non-emigrants. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 131, 382–385. https://doi.org/ 10.1016/j.sbspro.2014.04.134
Farcas, D., Gonçalves, M. (2019). A grounded theory approach to understand the portuguese emerging adult self-initiated expatriates’ cross-cultural adaptation in the united kingdom. Journal of Global Mobility: The Home of Expatriate Management Research, 7(1), 27–48. https://doi.org/10.1108/jgm-07-2018-0034
Filipp, S.-H. (2006). Kritische Lebensereignisse. Monachium: Urban & Schwarzenberg.
Główny Urząd Statystyczny. (2012). Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004–2011. GUS. Pobrano z: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/ LU_infor_o_rozm_i_kierunk_emigra_z_polski_w_latach_2004_2011.pdf.
Gould, D. D., Watson, S. L., Price, S. R., Valliant, P. M. (2012). The Relationship Between Burnout and Coping in Adult and Young Offender Center Correctional Officers: An Exploratory Investigation. Psychological Services. Advance online publication. 10(1), 37-47. https://doi.org/10.1037/a0029655.
Kirkcaldy, B. D., Siefen, R. G., Wittig, U., Schüller, A., Brähler, E., & Merbach, M. (2005). Health and emigration: subjective evaluation of health status and physical symptoms in Russian‐speaking migrants. Stress and Health: Journal of the International Society for the Investigation of Stress, 21(5), 295-309. https://doi.org/10.1002/smi.1068
Lazarus, R.S., Folkman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer.
Martynowska, K., Korulczyk, T., Mamcarz, P. J. (2020). Perceived stress and well-being of Polish migrants in the UK after Brexit vote. Plos one, 15(7), e0236168. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0236168
Milewski, M., Ruszczak-Żbikowska, J. (2008). Motywacje do wyjazdu, praca, więzi społeczne i plany na przyszłość polskich migrantów przebywających w Wielkiej Brytanii i Irlandii. Ośrodek Badań nad Migracjami. Pobrano z: http://www.migracje.uw.edu.pl/download/pu-blikacja/610/.
Nicassio, P.M., Solomon, G.S., Guest, S.S., McCullough, J.E. (1986). Emigration stress and langltage proficiency as correlates of depression in a sample of southeast Asian refugees. International Journal of Social Psychiatry, 32(1), 22–28. https://doi.org/10.1177/002076408603200103
Phillimore, J. (2011). Refugees, Acculturation Strategies, Stress and Integration. Journal of Social Policy, 40(3), 575–593. https://doi.org/10.1017/S0047279410000929
Robert, A., M., Canada (2013). Mental health and well-being of recent immigrants in Canada: Evidence from the Longitudinal survey of immigrants to Canada: executive summary. Ottawa: Citizenship and Immigration Canada.
Sangalang, C.C., Becerra, D., Mitchell, F.M., Lechuga-Peña, S., Lopez, K., Kim, I. (2019). Trauma, post-migration stress, and mental health: A comparative analysis of refugees and immigrants in the United States. Journal Of Immigrant and Minority Health, 21, 909–919. https://doi.org/10.1007/s10903-018-0826-2
Schönpflug, U. (1997). Acculturation: Adaptation or development?. Applied Psychology, 46(1), 52-55. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01092.x
Schwarzer, R. (1998). Stress and coping resources: Theory and review. Pobrano z: https://user-page.fu-berlin.de/gesund/publicat/ehps_cd/health/stress.htm
Serafica, R., Lekhak, N., Bhatta, T. (2019). Acculturation, acculturative stress and resilience among older immigrants in United States. International Nursing Review, 66(3), 442–448. https://doi.org/10.1111/inr.12522
Sęk, H. (1991). Procesy twórczego zmagania się z krytycznymi wydarzeniami życiowymi a zdrowie psychiczne. W: H. Sęk (red.), Twórczość i kompetencje a zdrowie psychiczne (s. 31–41). Poznań: Wyd. Naukowe UAM.
Steel, J. L., Dunlavy, A. C., Harding, C. E., & Theorell, T. (2017). The psychological consequences of pre-emigration trauma and post-migration stress in refugees and immigrants from Africa. Journal of immigrant and minority health, 19, 523-532. https://doi.org/10.1007/s10903-016-0478-z
Tartakovsky, E. (2007). A longitudinal study of acculturative stress and homesickness: High-school adolescents immigrating from Russia and Ukraine to Israel without parents. Social psychiatry and psychiatric epidemiology, 42, 485-494. https://doi.org/ 10.1007/s00127-007-0184-1
Tabachnick, B. G., Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson Education.
Torres, L., Driscoll, M. W., & Voell, M. (2012). Discrimination, acculturation, acculturative stress, and Latino psychological distress: A moderated mediational model. Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology, 18(1), 17–25. https://doi.org/10.1037/ a0026710
Ward, C., Bochner, S., Furnham, A. (2005). The psychology of culture shock. Hove: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203992258
Ward, C., Kennedy, A. (2001). Coping with Cross-Cultural Transition. Journal of Cross-cultural Psychology, 32(5), 636-642. https://doi.org/10.1177/0022022101032005007
Weishaar, H. B. (2008). Consequences of international migration: A qualitative study on stress among Polish migrant workers in Scotland. Public Health, 122, 1250-1256. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2008.03.016
Yakhnich, L. (2008). Immigration as a multiple-stressor situation: Stress and coping among immigrants from the former Soviet Union in Israel. International Journal of Stress Management, 15(3), 252-262. https://doi.org/10.1037/a0013002
Yakushko, O., Watson, M., Thompson, S. (2008). Stress and Coping in the Lives of Recent Immigrants and Refugees: Considerations for Counseling. International Journal For The Advancement Of Counselling, 30, 167-178. https://doi.org/10.1007/s10447-008-9054-0.
Yeh, C., Inose, M. (2002). Difficulties and coping strategies of chinese, japanese, and korean immigrant students. Adolescence, 37(145), 69-79.
Zajacova, A., Lynch, S. M., Espenshade, T. J. (2005). Self-Efficacy, Stress, and Academic Success in College. Research in Higher Education, 46(6), 677-706. https://doi.org/ 10.1007/s11162-004-4139-z.
Ziarko, M., Sęk, H., Sieński, M. (2014). Coping with stress among Polish immigrants. Health Psychology Report, 2(1), 10-18. https://doi.org/10.5114/hpr.2014.427
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Michał Sieński, Michał Ziarko, Maria Izbaner
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
