Konceptualizacje procesu usamodzielnienia wychowanków pieczy zastępczej z perspektywy opiekunów Polsko-niemieckie studium fenomenograficzne

Autor

DOI:

https://doi.org/10.34813/46coll2025

Słowa kluczowe:

proces usamodzielniania, opiekun procesu usamodzielniania, wychowanek pieczy zastępczej, piecza zastępcza, fenomenografia

Abstrakt

Proces usamodzielnienia wychowanków pieczy zastępczej jest przedmiotem wielu analiz, w tym porównawczych, jednak wydaje się, że niedoreprezentowana w tych analizach jest perspektywa opiekunów tego procesu, których pozycja uwarunkowana jest z jednej strony dość sztywnymi uregulowaniami prawnymi, a z drugiej potrzebą sprostania zróżnicowanym potrzebom wychowanków. W niniejszym opracowaniu, wykorzystując dane zgromadzone w Polsce i w Niemczech, odniesiono się do perspektywy opiekunów usamodzielniania w obu krajach. Pytania, jakie postawił sobie zespół badawczy, dotyczyły sposobów konceptualizacji procesu usamodzielniania dokonywanych przez jego opiekunów w oparciu o ich doświadczenia w tym zakresie. Celem analizy było także zidentyfikowanie sposobów rozumienia i doświadczania przez nich własnej, instytucjonalnie osadzonej roli. W analizie wykorzystano fenomenograficzne podejście badawcze. W rezultacie przeprowadzonych analiz wyodrębniono szereg kategorii rozumienia procesu usamodzielnienia, co składa się na tzw. przestrzeń wynikową badania.

Bibliografia

Amann, U., Kieslinger, C. (2017). Ausbildung, eigene Wohnung, neues Umfeld – und dann ist da noch ... ja, was eigentlich? Leaving Care in Baden-Württemberg. Unsere Jugend, 69, 28–32. https://doi.org/10.2378/uj2017.art05d

Britta, S., Severine, T., Zeller, M., (2018). Jugendhilfe – und dann? Zur Gestaltung der Übergängejunger Erwachsenerausstationären Erziehungshilfen. Ein Arbeitsbuch (3rd ed.). IGFH-Eigenverlag. https://doi.org/10.5771/9783802949685

Careleaver e. V. (2020). Stellungnahme des Careleaver e. V. zum Referentenentwurf eines Gesetzes zur Stärkung von Kindern und Jugendlichen. Retrieved from https://www.care-leaver.de/wp-content/uploads/2021/05/Stellungnahme_KJSG_Careleaver-eV.pdf.

Careleaver e. V. (n.d.) Retrieved from https://careleaver.de/

Chrzanowska, P. (2017). Proces usamodzielnienia wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych – wybrane aspekty. Studia BAS, 2(50),147–168.

Cieślikowska-Ryczko, A., Dobińska, G. (2019). Wspieranie procesu usamodzielniania byłych wychowanków instytucji wychowawczych i resocjalizacyjnych. Doświadczenia uczest- ników projektu mieszkań treningowych. Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, 9(2), 109–126. https://doi.org/10.18778/2450-4491.09.08

Elsley S., Backett-Milburn K., Jamieson, L. (2007). Review of Research on Vulnerable young people and their transitions to independing living. Scottish Executive Social Research. https://era.ed.ac.uk/handle/1842/2798.

FDI (2023). Raport „Start w dorosłość”. Fundacja Dobrych Inicjatyw. Retrieved from https://fdi.org.pl/raport/.

Fendrich, S., Pothmann, J., Tabel, A. (2018). Monitor HilfenzurErziehung 2018. Retrieved from https://hzemonitor.akjstat.tu-dortmund.de.

Frietsch, R., & Holbach, D. (2016). Gravierend-komplexe Problemlagenbeijungen Wohnungslosen – aktuelle Forschungsergebnisse, strukturelle und fachliche Konsequenzen. In S. Gillich & R. Keicher (Eds.), Suppe, Beratung, Politik: Anforderungen an einemoderne Wohnungsnotfallhilfe (95–110). Springer VS.

Golczyńska-Grondas, A., Błaszczyk, M. (2020). Deinstytucjonalizacja placówek opieki całkowitej nad dziećmi i młodzieżą w województwie łódzkim. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego i Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi. https://doi.org/10.18778/8220-399-08

Hilkert, M. (2019). Bildungsbiographien von Care-leavern – Studiumals Krise und Lösung? In S. Richter & B. Friebertshäuser (Eds.), Studieren – Forschen – Praxis. Erziehungswissenschaftliche Erkundungenim Feld universitären Lebens (283–310). Frankfurter Beiträgezur Erziehungswissenschaft (Vol. 20). Johann W. Goethe Universität – Dekanat.

Hoppe, S., Kulikowski, K, Lorenz-Sinai, F., Męczkowska-Christiansen, A. Zagulski, S. (2023). Selected aspects of foster care in Poland and Germany. Social Work & Society 21(2), 1–18.

Kania, A., Lada, A., Bocheńska-Brendt, A. (2024). Proces usamodzielniania wychowanków pieczy zastępczej w Polsce – wyzwania i perspektywy, Journal of Modern Science, 1(55), 191–213. https://doi.org/10.13166/jms/183709

Kolankiewicz, M. (2022). Placówki opiekuńczo-wychowawcze. Historia i współczesność. Wydawnictwo Difin.

Kolankiewicz, M., Iwański J. (2021). Usamodzielnienie wychowanków pieczy zastępczej i ich relacje z rodziną, Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 5, 59–80. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.9007

Köngeter, S., Schröer, W., Zeller, M., (2012). Statuspassage „Leaving Care”: Biografische Herausforderungennach der Heimerziehung, DiskursKindheits- und Jugendforschung, 7(3), 261–276.

Marton, F. (1994). Phenomenorgaphy. In T. Husen, T. Neville (Eds.), The International En- cyclopedia of Education (2nd ed., Vol. 8, 4424-4429). Pergamon.

Marton, F., Booth, S. (1997). Learning and Awareness. Psychology Press.

Matejek. J., (2017). W dorosłe życie... Proces usamodzielnienia wychowanków przebywających w pieczy zastępczej. Roczniki teologiczne, 64(10), 53–68. https://doi.org/10.18290/ rt.2017.64.10-4

Męczkowska, A. (2002). Od świadomości nauczyciela do konstrukcji świata społecznego. Impuls.

Mickiewicz-Stopa, K. (2016). Problemy usamodzielniania się wychowanków pieczy zastępczej. Polityka Społeczna, 10, 26–30.

Polkowski, T. (2019). Droga do marzeń. https://akademiarodziny.wzp.pl/wp-content/ uploads/2019/08/zachodniopomorskie_-_poradnik_polkowski_175x250_-_2019_05_ www_z_wkladka.pdf

Rosa-Farej, K. (2018). Skuteczność procesu usamodzielniania wychowanków instytucjonalnej pieczy zastępczej. In E. Grudziewska, M. Mikołajczyk (Eds.). Wybrane problemy społeczne teraźniejszość – przyszłość. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Sołtys, A., Kulig B. (2012). Usamodzielnienie oczami młodzieży. Raport z badań nt. doświadczeń usamodzielniających się wychowanków pieczy zastępczej zrealizowany w ramach Projektu „Prawa dziecka w opiece zastępczej, od teorii do praktyki: nowe spojrzenie poprzez badania rówieśnicze”. http://www.wioskisos.org/tl_files/ pdf/raport_z_badan.pdf.

Sozialgesetzbuch (SGB) - Achtes Buch (VIII) – Kinder- und Jugendhilfe – (Artikel 1 des Gesetzes v. 26. Juni 1990, BGBl. I S. 1163) § 36 Mitwirkung, Hilfeplan, § 41 SGB VIII Hilfefürjunge Volljährige. Retrieved from https://www.sozialgesetzbuch-sgb.de/sgbviii/36.html.

Teodorczyk, M. (2015). Pomoc w usamodzielnieniu się wychowanków – informacja NIK. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 3, 18–25.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, 1693, 1938, 2760, z 2024 r. poz. 743)

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2024.177 t.j).

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743).

Wieczorek, L. (2016). Przystosowanie do życia pełnoletnich wychowanków rodzinnej i instytucjonalnej pieczy zastępczej po jej opuszczeniu, Humanistyczne Zeszyty Naukowe Prawa Człowieka, 19, 299 – 319.

Opublikowane

2025-11-22

Numer

Dział

Artykuły