BEZPIECZEŃSTWO JAKO FUNDAMENTALNY CZYNNIK WSPIERAJĄCY ODDZIAŁYWANIA RESOCJALIZACYJNE WOBEC OSADZONYCH W ZAKŁADZIE KARNYM
DOI:
https://doi.org/10.34813/45coll2025Słowa kluczowe:
bezpieczeństwo, resocjalizacja, kadra penitencjarna, stres zawodowyAbstrakt
Różnorodne zagrożenia wewnętrzne i zewnętrzne, wynikające z aktualnej sytuacji geopolitycznej, zwłaszcza w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, od kilku lat skłaniają społeczeństwa do refleksji nad poziomem bezpieczeństwa poszczególnych służb w kontekście potencjalnych sytuacji kryzysowych. W niniejszym artykule, na podstawie przeprowadzonych badań, autorzy analizują problematykę stresu zawodowego funkcjonariuszy Służby Więziennej pełniących obowiązki w działach wymagających bez-pośredniego kontaktu z osobami pozbawionymi wolności. Celem analizy jest określenie zależności między poziomem stresu, strategiami radzenia sobie a indywidualnymi zasobami funkcjonariuszy oraz ich wpływem na skuteczność oddziaływań resocjalizacyjnych i penitencjarnych, ze szczególnym uwzględnieniem aspektu bezpieczeństwa indywidualnego, grupowego i organizacyjnego.
Bibliografia
Balcerowicz B. (2002). Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego. Akademia Obrony Narodowej.
Balcerowicz B. (2004). Bezpieczeństwo polityczne Rzeczypospolitej Polskiej. Akademia Obrony Narodowej.
Barczykowska A. (2011) Halfway – houses – between prison and home (The role of residential establishments in the correctional system in the USA). W: A. Kieszkowska (red.), Problems and perspectives of social readaptation (84–101). Wydawnictwo Uniwersytetu im. Jana Kochanowskiego w Kielcach.
Borucka A., Ostaszewski K. (2009). Koncepcja resilience. Kluczowe pojęcia i wybrane zagad-nienia [Theory of resilience. Key conceptual constructs and chosen issues]. Medycyna Wieku Rozwojowego, 12(2), 587–597.
Czarkowski J., Rogozińska-Mitrut J., Soboń J. (2023). Wyzwania dla systemu penitencjarnego w kontekście kształtowania kompetencji funkcjonariuszy Służby Więziennej. Law, Educa-tion, Security, 119, 63–78. https://doi.org/10.52694/ThPSR.119.3
Dollard M.F., Winefield A.H. (1995). Trait anxiety, work demand, social support and psychological distress in correctional officers. Anxiety Stress and Coping, 8(1), 25–35. https://doi.org/10.1080/10615809508249361
Ellison J.M., Caudill J.W. (2020). Working on local time: Testing the job-demand-control-support model of stress with jail officers. Journal of Criminal Justice, 70, 101717. https://doi.org/10.10.16/j.crimejus.2020.101717
Enngist S., Molle L., Galea G., Udesen C. (2014). Prison and Health. World Health Organisation. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/128603/9789289050593-eng.pdf?sequence==3&isAllowed=y
Ginneken, E.F.J.C., Palmen, H., Bosma, A.Q., Sentse, M. (2019). Bearing the weight of imprisonment: The relationship between prison climate and well-being. Criminal Justice and Behavior, 46(10), 1385–1404. https://doi.org/10.1177/0093854819867373
Greenglass E.R. (2002). Proactive coping and quality of life management. W: E. Frydenberg (red.), Beyond coping: meeting goals, visions, and challenges (37–62). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/med:psych/9780198508144.003.0003
Greenglass E.R., Schwarzer R., Taubert, S. (1999). The proactive coping inventory (PCI): A multidimensional research instrument. https://doi.org/10.1037/t07292-000
Heszen-Niejodek I. (2000). Stres i radzenie sobie – główne kontrowersje. W: I. Heszen-Niejodek, Z. Ratajczak (red.), Człowiek w sytuacji stresu (14–28). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Heszen I., Sęk H. (2008). Zdrowie i stres. W: J. Strelau, D. Doliński (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki (t. 2, 681–734). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Hobfoll S.E. (2006). Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Hung E.S.W., Chung Mr.K.K. (2025). Enhancing job satisfaction among staff and reducing disciplinary violations among persons in custody: What works in rehabilitative security. Insight – Correctional Services Department Research Bulletin, 3, 25–32. Pobrano z: https://www.csd.gov.hk/images/doc/reh/reh_overview/reh_overview_psy/insight_crrb/Issue3.pdf
Itrich-Drabarek J., Misiuk A., Mitkow S., Bryczek-Wróbel P. (2023). Encyklopedia Bezpieczeństwa Narodowego. Dom Wydawniczy Elipsa.
Juczyński Z., Ogińska-Bulik N. (2009). Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Pracownia Testów Psychologicznych.
Kalinowski M. (2008). Struktura procesu resocjalizacji, W: B. Urban, J.M. Stanik (red.), Resocjalizacja (253–254). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Karczmarek J. (2005). Współczesne bezpieczeństwo. Akademia Obrony Narodowej.
Karyś A. (2018). Różnorodność ujęć resocjalizacji osadzonych w zakładzie karnym. Rocznik Polsko-Ukraiński, t. XX, 267. Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie. https://doi.org/10.16926/rpu.2018.20.21
Kieszkowska A. (2012). Inkluzyjno-katalaktyczny model reintegracji skazanych. Konteksty resocjalizacyjne. Wydawnictwo Impuls
Korczyńska J. (2004). Temperamentalny czynnik ryzyka wypalenia zawodowego na przykładzie pracowników służby więziennej. W: J. Strelau (red.), Osobowość a ekstremalny stres (317–342). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Koziej S. (2008). Między piekłem a rajem. Szare bezpieczeństwo na progu XXI wieku. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kukułka J. (1995). Nowe uwarunkowania i wymiary bezpieczeństwa międzynarodowego Polski. Wieś i Państwo, 1, 198–199
Lazarus R.S., Folkman S. (1984). Stress, appraisal, and coping. NY Springer Publishing Company.
Lee Y.K.S., Hung E.S.W., Tam J.S.Y., Chau P.P.L. (2025). What works in rehabilitative security: Reducing institutional violence, self-harm behaviour and staff sick leave. Insight – Correctional Services Department Research Bulletin, 2, 8–15. Pobrano z: https://www.csd.gov.hk/images/doc/reh/reh_overview/reh_overview_psy/insight_crrb/Article_2.pdf
Łosiak W. (2009). Psychologia stresu. Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
Machel H. (1998). Autorytarny styl kierowania personelem więziennym i jego konsekwencje (refleksje na tle własnej praktyki penitencjarnej). W: J. Szałański (red.), Wina – Kara – Nadzieja – Przemiana (303–308). Zakład Psychologii Resocjalizacyjnej UŁ.
Machel H. (2003). Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna. Wydawnictwo Arche.
Machel H. (2010). Resocjalizacja penitencjarna: istota, dylematy terminologiczne, społeczny sens, kilka uwag teoretycznych i kadrowych. Resocjalizacja Polska, 1, 176.
Machel H. (2014). Rodzina skazanego jako współuczestnik jego resocjalizacji penitencjarnej re-adaptacji i reintegracji społecznej. Resocjalizacja Polska, 7, 46.
Migdał J. (2008). Resocjalizacja skazanych – utopia czy perspektywiczne wyzwanie. Przegląd Więziennictwa Polskiego, 61, 109.
Nadobnik J. (2018). Wybrane determinanty towarzyszące powstawaniu organizacji pozarządowych, działających w Polsce w sektorze turystyki, rekreacji, sportu i hobby w latach 2006–2017. Zeszyty Naukowe, Turystyka i rekreacja, 2(22), 19–37.
Nawój-Śleszyński A. (2016). Perspektywy kompresji populacji więziennej w Polsce, W: P. Stępniak, T. Kalisz (red.), Czy i jakie więzienia są potrzebne? Rozważania na tle zagadnień współczesności (124–140). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Uniwersytet Gdański, Polskie Towarzystwo Penitencjarne.
Niewiadomska I. (2016). Polski model resocjalizacji penitencjarnej. Katolicki Uniwersytet Lubelski, Instytut Psychologii, Wydział Nauk Społecznych; Teka Komisji Prawa – OL PAN. https://doi.org/10.32084/tkp.6224
Ogińska-Bulik N. (2005). Perceived job stress, personality traits and burnout syndrome in police officers. Polish Journal of Applied Psychology, 3(1), 7–24.
Park C.L., Folkman S. (1997). Meaning in the context of stress and coping. Review of General Psychology, 1(2), 115–144. https://doi.org/10.1037/1089-2680.1.2.115
Pierzchała K. (2012). Resocjalizacyjna rola kapelana więziennego w polskim systemie penitencjarnym. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Pindel E. (2009) W kierunku efektywności oddziaływań penitencjarnych. Resocjalizacja w polskich zakładach karnych. Probacja, 2, 111–126.
Piotrowski A. (2010). Stres i wypalenie zawodowe funkcjonariuszy Służby Więziennej. Wydawnictwo Delfin.
Plopa M., Makarowski R. (2010). Kwestionariusz poczucia stresu.
Pokruszyński W. (2008). Bezpieczeństwo narodowe u progu XXI wieku. Zeszyty Naukowe AON, 1(70), 24–45.
Przesławski T. (2012). Służba Więzienna w Polsce. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Przesławski T. (2015). Prawno-etyczne aspekty więziennej resocjalizacji. Przegląd Więziennictwa Polskiego, 87, 55–68.
Pytka L. (2000). Anachronizm czy nowe wyzwanie? Opieka – Wychowanie – Terapia, 1, 34–35.
Schaufeli, W., Peters, M., (2000). Job stress and burnout among correctional officers: A literature review. International Journal of Stress Management, 7, 19-48.
Spendel Z. (2005). Metodologia badań psychologicznych jako forma świadomości historycznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Stanek K.M., Grzegolec N., Mikuli I. (2021). Idea reintegracji i readaptacji społecznej oraz zawodowej byłych więźniów z uwzględnieniem dobrych praktyk na świecie. Probacja, 2, 53–72, https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.9326.
Stępniak P. (2014). Resocjalizacja w ustawodawstwie penitencjarnym. Przegląd Więziennictwa Polskiego, 82, 72–85.
Szydłowski P. (2019). Style poznawcze a religijność. Wydawnictwo Liberi Libri. Tomaszewski A. (2006). Obronność w teorii i praktyce. W: A. Polak, K. Krakowski (red.), Obronność jako dyscyplina naukowa (935–953). Wydawnictwo Difin.
Zukri, M., Noor Hassim, M., (2010). A study of occupational stress and coping strategies among correctional officers in Kedah, Malaysia. Jurnal Kesihatan Masyarakat, 16(2), 66–74.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Łukasz Roman, Maja Zawadzka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
