DYSKURSY NEURORÓŻNORODNOŚCI A PEDAGOGIKA
DOI:
https://doi.org/10.34813/49coll2024Słowa kluczowe:
neuroróżnorodność, socjokulturowe źródła dyskursu neuroróżnorodnosci, norma, normalizacja, edukacja, pedagogika specjalnaAbstrakt
Zasadniczy cel artykułu stanowi analiza pojęcia neuroróżnorodności – w tym znaczeń nadawanych mu we współczesnych dyskursach (nie tylko) akademickich oraz potencjalnych implikacji, jakie niesie za sobą jego obecność w polu refleksji pedagogicznej i w obszarze praktyk edukacyjnych. W szczególności podejmuje się zagadnienia, przeciwstawiających się pojęciu normy, konceptualizacji teoretycznych, projektowania wizji inkluzyjnych modeli edukacji jako stojących w opozycji do praktyk selekcyjnych i normalizacyjnych, a także porusza się kwestię praktyk badawczych uwzględniających perspektywę badanych podmiotów. Rozważania te osadzone są w kontekście dyskusji nad socjokulturowymi i emancypacyjnymi źródłami idei nieróżnorodności, jej społeczną ewolucją i akademicką recepcją, a także kontrdyskrsywnym ulokowaniem wobec pojęć normatywizujących i medykalizujących tradycyjne spojrzenie na człowieka w pedagogice, ze szczególnym uwzględnieniem pedagogiki specjalnej.
Bibliografia
Bachtin, M. (1975). Twórczość Franciszka Rabelais’go a kultura ludowa średniowiecza i renesansu. Wydawnictwo Literackie.
Bińczyk, E. (2001). Praktyki medyczne w ujęciach nieklasycznych: Michel Foucault i Actor – Network Theory. Medycyna Nowożytna. Studia nad kulturą medyczną, 8(2), 59–64.
Bińczyk, E. (2002). Nieklasyczna socjologia medycyny Michela Foucault: praktyki medyka- lizacji jako praktyki władzy. W: W. Piątkowski, A. Titkow (red.), W stronę socjologii zdrowia (s. 181–195). UMCS.
Botha, M., Chapman, R., Giwa Onaiwu, M., Kapp, S. K., Stannard Ashley, A., Walker, N. (2024). The neurodiversity concept was developed collectively: An overdue correction on the origins of neurodiversity theory. Autism, 28(6), 1591–1594.
Boerger, A. (2024). W głowie się nie mieści. O dorosłości z ADHD. Kraków.
Canguilhem, G. (2000). Normalne i patologiczne. Wydawnictwo „słowo/obraz terytoria”. Cierzniewska, R., Podgórska-Jachnik, D. (2021). Kategorie otwierające na neuroróżnorodność studentów. Pedagogiczne studium kontekstów edukacyjnych. Studia Pedagogika Ignatiana, 24(5), 16–42.
Clouder, D., Karakus, M., Cinotti, A., Ferreyra, M.V., Amador Fierros, G., Rojo, P. (2020). Neurodiversity in higher education: A narrative synthesis. Higher Education, 80(4), 757–778. https://doi.org/10.1007/s10734-020-00513-6
Dekker, M. (2023). A correction on the origin of the term ‘neurodiversity’. Independent living on the autistic spectrum: Where those who are different find that they’re not alone.
Martijn ‘McDutchie’ Dekker [Blog]. https://www.inlv.org/2023/07/13/neurodiversity-origin.html
Ellis, P., Kirby, A., Osborne, A. (2023). Neurodiversity and Education. Sage Publications.
Doyle, N. (2020). Neurodiversity at work: A biopsychosocial model and the impact on working adults. British Medical Bulletin, 135, 108–125. https://doi.org/10.1093/bmb/ldaa021
Dykcik, W. (2009). Wprowadzenie w przedmiot pedagogiki specjalnej jako nauki. W: W. Dykcik (red.), Pedagogika specjalna (s. 13–59). Wydawnictwo Naukowe UAM.
Fleischer M. (1994). Problemy i hipotezy systemowej teorii kultury. Leopoldinum. Foucault, M. (1977). Archeologia wiedzy. PIW.
Foucault, M. (1987). Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu. PIW.
Foucault, M. (1991). Trzeba bronić społeczeństwa. Wykłady w Collège de France 1976. KR. Foucault, M. (1993). Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Aletheia – Spacja.
Foucault, M. (1999). Narodziny kliniki. KR.
Foucault, M. (2002). Porządek dyskursu. Wykład inauguracyjny wygłoszony w Collège de France 2 grudnia 1070. Wydawnictwo „słowo/obraz terytoria”.
Fung, L. K. (2021). Neurodiversity: From phenomenology to neurobiology and enhancing technologies. American Psychiatric Association Publishing.
Goldberg, H. (2023). Unraveling Neurodiversity: Insights from Neuroscientific Perspectives.
MDPI Encyclopedia, 3(3), 972–980. https://doi.org/10.3390/encyclopedia3030070 Krause A. (2010). Współczesne paradygmaty pedagogiki specjalnej. Impuls.
Goodley, D. (2011). Disability Studies. An Interdisciplinary Introduction. Sage.
Hall, S. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. Sage.
Hall, S. (1992). The West and the Rest Discourse and Power. W: S. Hall, Essential Essays, (vol. 2, s. 185–224). Duke University Press.
ISNT, Materiały archiwalne. http://web.archive.org/web/20101225092135/http://isnt.autistics.org/index.html [dostęp: 01.08.2024].
Kirby, A., Smith, T. (2021). Neurodiversity at Work: Drive Innovation, Performance and Productivity with a Neurodiverse Workforce. Kogan Page Limited.
McLaren, P. (1991). Rytualne wymiary oporu – błaznowanie i symboliczna inwersja. W: Z. Kwieciński (red.), Nieobecne dyskursy, cz. I (s. 66–79). Wydawnictwo UMK.
Męczkowska, A. (2006). Podmiot i pedagogika: od oświeceniowej utopii ku pokrytycznej dekonstrukcji. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP.
Mirfin-Veitch, B., Jalota, N., Schmidt, L. (2020). Responding to neurodiversity in the education context: An integrative review of the literature. Donald Beasley Institute.
Mokros, Ł., Witusik, A., Nowakowska-Domagała, K., Pietras, T. (2022). Epidemiologia spektrum autyzmu W: T. Pietras, D. Podgórska-Jachnik, K. Sipowicz, A. Witusik (red.), Spektrum autyzmu – od diagnozy i terapii do integracji i inkluzji (s. 27–36). Continuo.
Musiałowska, (2023). Mam ADHD, autyzm i całe spektrum możliwości. Feeria.
Nerberg, J. (2022). Neuroróżnorodne. Jak żyć w świecie skrojonym nie na naszą miarę. Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Oksenberg, N., Ahituv, N. (2013). The Role of AUTS2 in Neurodevelopment and Human Evolution. Trends in Genetics, 29, 600–608.
Otrębski, W., Mariańczyk, K., Amilkiewicz-Marek, A., Bieńkowska, K.I., Domagała-Zyśk,
E., Kostrubiec-Wojtachnio, B., Papuda-Dolińska, B., Pisula, E. (2022). Podręcznik Metodyczny. Standardy przebiegu oceny funkcjonalnej oraz planowania wsparcia edukacyjno-specjalistycznego w przypadku występowania następujących trudności: uszkodzenie słuchu; dysfunkcje wzroku; specyficzne zaburzenia uczenia się; zaburzenia rozwoju mowy i języka; zaburzenia rozwoju intelektualnego; zaburzenia ze spektrum au- tyzmu (ASD); zaburzenia zachowania i emocji. Wydawnictwo KUL.
Pisula, E., Płatos, M., Banasiak, A., Danielewicz, D., Gosztyła, T., Podgórska-Jachnik, D. Pyszkowska, A., Rumińska, A., Winczura, B. (2024). Neuroróżnorodność na polskich uczelniach. Doświadczenia osób studiujących: w spektrum autyzmu, z ADHD i z dyslek- sją. Impuls. https://doi.org/10.62634/9788382943139
Rutkowiak, J. (2005). Ogólność myślenia o edukacji a „pulsowanie” kategorii pedagogiki. W: T. Hejnicka-Bezwińska, R. Leppert (red.), Ewolucja „ogólności” w dyskursach pedagogicznych (s. 53–66). Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Pietras, T., Mokros, Ł., Król, M. D., Witusik, A., Sipowicz, K. (2022). Spektrum ASD – pozycja nozologiczna, charakterystyka kliniczna i diagnoza. W: T. Pietras, D. Podgórska- -Jachnik, K. Sipowicz, A.Witusik (red.), Spektrum autyzmu – od diagnozy i terapii do integracji i inkluzji (s. 60–100). Continuo.
Rentenbach, B., Prislovsky, L., Gabriel, R. (2017). Valuing differences: Neurodiversity in the classroom. Phi Delta Kappan, 98(8), 59–63.
Rzeźnicka-Krupa, J. (2019). Ciało, tożsamość, performatywność. Społeczne ontologie niepeł- nosprawności. Impuls.
Saint-Sernin, B. (2021). Rozum w XX wieku. Wydawnictwo „słowo/obraz terytoria”.
Sękowska, Z. (2001). Wprowadzenie do pedagogiki specjalnej. Wydawnictwo WSPS.
Williams, J., Taylor, E. (2005). The evolution of hyperactivity, impulsivity, and behavioural diversity. Journal of the Royal Society Interface, 3(8), 399–413. https://doi.org/10.1098/rsif.2005.0102.
Taylor, H., Fernandes, B., Wraight, S. (2022). The evolution of complementary cognition: Humans cooperatively adapt and evolve through a system of collective cognitive search. Cambridge Archaeological Journal, 32(1), 61–77.
Wikipedia. Neuroróżnorodność. https://pl.wikipedia.org/wiki/Neuror%C3%B3%C5%BCnorodno%C5%9B%C4%87> [dostęp: 13.08.2024].
WHO. (2001). ICF. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/42407/9241545429_pol.pdf [dostęp: 11.09.2024].
Wlazło, M. (2018). Disability Studies wobec natury postaw dyskryminujących. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 16, 117–127. https://doi.org/10.14746/ikps.2017.16.07
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Astrid Męczkowska-Christiansen, Ewa Bartuś
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
